İran seçimleri: Kim kimdir?

İran'ın siyasi liderliğine aday olan isimlerin çoğu dini lider Ali Hamaney'e yakın isimler. Şah rejiminin devrildiği günlerdeki faaliyetleri ve sonra devlette aldıkları görevler, adayları bir adım öne çıkarabilecek özellikler.

Son güncelleme: 27 Mayıs 2013 15:15
İran seçimleri: Kim kimdir?

İran'da Anayasayı Koruyucular Konseyi, 600'ü aşkın aday adayı arasından sadece sekizine 14 Haziran'daki başkanlık seçimlerine girme izni verdi.

Kazanan aday, Anayasa gereği yeniden seçimlere katılamayan Mahmud Ahmedinejad'dan görevi devralacak.

Şah rejiminin devrildiği günlerdeki faaliyetleri ve sonra devlette aldıkları görevler, adayları bir adım öne çıkarabilecek özellikler. Adayların profilleri şöyle:

Said Celili

Said Celili, 2007'de İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreterliği'ne atanıp, nükleer programla ilgili olarak başmüzakerciliğe atanınca ön plana çıktı.

Celili, Cumhurbaşkanlığına ilk kez aday oluyor. Dini lider Ayetullah Ali Hamaney'e çok yakın olduğu söyleniyor. 1965 Meşhed doğumlu. Milis gücü Besiç'te görev yaptı ve 1980-88 yıllarında gönüllü olarak İran-Irak savaşına katıldı. Savaşta yaralandı ve sağ bacağını kaybetti.

Doktora tezi, "Kuran'ın siyasi düşüncesi" üzerine. İran haber ajansları Celili'yi "sade bir yaşam süren", "İslami ideallere bağlı" bir entelektüel olarak tanımlıyor.

Bazıları ise Celili'nin devlet yönetme tecrübesine sahip olmamasının, İran'ın nükleer programı nedeniyle Batı'nın ambargolarıyla baş etmeye çalıştığı bir dönemde önemli bir eksiklik olduğunu söylüyor.

Muhammed Bekir Kalibaf

Tahran Belediye Başkanı Muhammed Bekir Kalibaf, dini lidere yakın pragmatik bir muhafazakâr olarak görülüyor. Eski bir subay ve polis yetkilisi olan 51 yaşındaki Kalibaf, 2005 seçimlerinde dördüncü olmuştu.

Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın özellikle ekonomi politikalarına sert eleştiriler yöneltiyor.

Devrim Muhafızları'nda Hava Kuvvetleri Komutanlığı yaptı, İran-İran savaşına katıldı, sonra da Emniyet Genel Müdürü oldu. 2003'teki öğrenci olaylarını kuvvet kullanmadan bastırdı ve polis teşkilatında ilk kez kadınların da görev alabilmesine izin veren reformlara öncülük etti.

Aynı zamanda pilot olan Kalibaf'ın polis teşkilatının başındayken İran Hava Yolları'nda pilotluk yaptığı öne sürülüyor. Kalibaf, Tahran Üniversitesi'nde ders veriyor.

Ali Ekber Velayeti

İran dini liderine uluslararası konularda danışmanlık yapan Ali Ekber Velayeti siyasi tecrübesi en fazla adaylardan biri.

1979'da Şahlık rejiminin devrilmesinden bu yana İran'da en uzun süre görev yapan bakan. "Eleştirilecek bir yanı bulunamayan" bir lider olarak görülen Velayeti zaman zaman "Bay İzninizle" olarak adlandırılıyor. Bu lakap, her zaman dini liderden izin almasına gönderme yapıyor.

1997'den beri Ayetullah Hamaney'in danışmanlığını yapıyor ve aynı zamanda Dünya İslami Uyanış Kurulu Genel Sekreteri.

1945 Tahran doğumlu. Tıp doktoru. 1980-81 yıllarında Sağlık Bakanı Yardımcılığı yaptı. Daha sonra 1981-97 yılları arasında, yani 16 yıl süreyle Dışişleri Bakanlığı görevini yürüttü.

Haddad Adil ve Bekir Kalibaf gibi muhafazakâr bloktan.

Hasan Ruhani

Hasan Ruhani, İran siyetinin önde gelen isimlerinden biri. Meclis Başkan Yardımcısı ve Hamaney'in Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi'ndeki temsilcisi. Avrupa Birliği'yle yürütülen nükleer müzakerelerde İran heyetine başkanlık etti. Düzenin Yararını Teşhis Heyeti'ne bağlı Araştırma Merkezi'nin başında.

64 yaşındaki din adamı, ılımlı ve pragmatik bir muhafazakâr olarak kabul ediliyor. İran Cumhburbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ı fevri açıklamalar yaparak İran'a büyük zarar vermekle suçladı.

1999'da reformcu bir gazetenin kapatılmasını protesto için öğrencilerin yaptığı eylemler sırasında son derece sert bir yaklaşım sergileyen Ruhani, sabotaj ve devlet malına zarar vermekten suçlu bulunanların idam edileceğini açıkladı.

Ancak 2009 seçimlerinden sonra yapılan protestolara destek verdi. Hükümeti halkın barışçıl gösteri yapmak hakkını sınırladığı için eleştirdi. İyi derecede İngilizce, Almanca, Fransızca, Rusça ve Arapça biliyor ve hukuk doktorası var.

Gulamali Haddad Adil

Dini lider Hamaney'e en yakın aday; onun dünürü. Adil'in kızı, Hamaney'in oğlu Müçteba ile evli.

Bu bağlantı seçim için önemli bir avantaj olarak kabul edilse de Adil'in hitabet yeteneğinin zayıf olduğu düşünülüyor. Bazıları, 1979'da İslami rejimin kuruluşunda oynadığı rol konusunda hemen hiçbir şey bilinmiyor oluşunu sorguluyor. İran'da devrimde rol almak önemli bir avantaj sayılıyor.

68 yaşındaki Tahran milletvekili, 2004-2008 yılları arasında Meclis Başkanlığı yaptı. 2000 yılından beri meclis üyesi. Parlamentonun din adamı olmayan tek başkanıydı. Bazı dini kitaplar yazdı. Arapça ve İngilizce biliyor.

Muhammed Rıza Arif

Muhammed Rıza Arif reform yanlısı bir siyasetçi. Dini liderin danışmanlık kurulu olarak görev yapan Düzenin Yararını Teşhis Heyeti'nin üyesi.1951 doğumlu olan Arif, 1979'dan sonra önemli görevler üstlendi. Entelektüel ve iyi eğitim görmüş bir kişi olarak biliniyor. Siyasi kariyerinin yanı sıra bilimsel başarılarıyla da tanınıyor. Stanford Üniversitesi'nde elektrik mühendisliği okudu ve Tahran'daki gözde eğitim kurumlarından Şerif Teknoloji Üniversitesi'nde hocalık yapıyor.

2009'da seçimlere itiraz etmesine rağmen, diğer adaylar gibi sertlik yanlıları tarafından hedef alınmadı. Geçmişte seçimlere gönülsüz olarak adaylığını koydu. Şimdi de reformcu eski Cumhurbaşkanı Rafsancani seçime katılırsa adaylıktan çekileceğini söylüyor.

Eşi'nin, Arif'in adaylık başvurusu sırasında geleneksel çarşaf yerine daha rahat bir giysiyi tercih etmesi basında eleştiri konusu olmuştu.

Muhsin Rızai

Muhsin Rızai, halihazırda Ali Ekber Haşimi Rafsancani'nin başkanı olduğu Düzenin Yararını Teşhis Heyeti'nin Genel Sekreteri.

Rafsancani'yle yakın olduğu söyleniyor. İslami Devrim Muhafızları Birliği'nin 15 yıl süreyle komutanlığını yapan emekli Tümgeneral Rızai, Arjantin tarafından 1994'te Buoenos Aires'te Yahudi merkezine düzenlenen saldırıda rol almakla suçlanıyor. Bu saldırıda 85 kişi ölmüştü. Arif halen uluslararası polis teşkilatı Interpol'ün arananlar listesinde.

2005'teki seçimde aday oldu ancak son dakikada adaylıktan çekildi. 2009 seçimlerinde % 1,7 oy aldı.

Dini lider Ali Hamaney'in müttefiki olarak biliniyor. Ahmedinejad'ı ekonomi politikaları nedeniyle eleştiriyor.

1954 doğumlu olan Arif, Tahran Üniversitesi'nde ekonomi doktarası yaptı.

Muhammed Harazi

Muhammed Harazi, İran siyasetinde az bilinen bir isim ve ilk kez Cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu. 1997'den beri siyasetin içinde değil.

Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin Harazi'nin adaylığını onaylaması şaşkınlık yaratmıştı.

Ilımlı bir siyasetçi olarak biliniyor. 1941 doğumlu olan Harazi, İsfahan ve Fransa'da mühendislik okudu. Şah döneminde siyasi olarak aktifti ve bu nedenle 1971'de hapse atıldı, sonra da yurtdışına gitti.

1980'lerden sonra petrol ve iletişim bakanlıkları yaptı.

İletişim Kurumsal Yardım Üyelik Site Haritası

Copyright © MYNET A.Ş. Telif Hakları MYNET A.Ş.'ye Aittir