---
title: "İki Türk bilim insanından tarihi keşif! 800 yıllık şiirin izini uydu görüntülerinde buldular"
date: "2026-11-20 13:32:37"
author: "Gökçen Kökden"
tags: "Trend Haber"
canonical_url: "https://www.mynet.com/iki-turk-bilim-insanindan-tarihi-kesif-800-yillik-siirin-izini-uydu-goruntulerinde-buldular-190101303258"
original_url: "https://www.mynet.com/iki-turk-bilim-insanindan-tarihi-kesif-800-yillik-siirin-izini-uydu-goruntulerinde-buldular-190101303258"
---
# İki Türk bilim insanından tarihi keşif! 800 yıllık şiirin izini uydu görüntülerinde buldular
Türk tarihine ışık tutabilecek önemli bir araştırmaya iki Türk akademisyen imza attı. Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, 13. yüzyılda yazılmış bir şiirdeki ipucundan yola çıkarak Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde yaptırdığı belirtilen saray şehrinin yerini araştırdı. Moğolistan'daki Hotont kasabası çevresine yoğunlaşan bilim insanları, uydu görüntülerinde tarihi yapı izlerine rastladı. Keşfin, Göktürklerin şehir yaşamına ilişkin bilinenleri değiştirebileceği değerlendiriliyor.
![AW833866_02](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/27180494/1200xauto.jpg)
Araştırmanın başlangıç noktası, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen'in incelediği tarihi bir metin oldu. Kirilen, 13. yüzyılda yaşamış Kitan kökenli şair ve devlet adamı Yelü Zhu'nun bir şiirine eklediği açıklamada Bilge Kağan'a ait bir saray şehrinden söz edildiğini fark etti. Bu bilgiyi ÇOMÜ Tarih Bölümü Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç ile paylaşmasının ardından iki akademisyen, tarihi metinler ve coğrafi veriler üzerinden kapsamlı bir inceleme başlattı.
## 800 YILLIK ŞİİRDEKİ NOT TARİHİ ARAŞTIRMANIN KAPISINI AÇTI
![AW833866_08](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/27180497/1200xauto.jpg)
Araştırmanın en önemli dayanağını, Yelü Zhu'nun şiirinde yer alan coğrafi tarif oluşturdu. Cengiz Han'ın vezirlerinden Yelü Chucai'nin oğlu olan Yelü Zhu, gençlik yıllarında Orhun Vadisi çevresinden geçmiş bir isimdi. Şairin aktardığı bilgilere göre Bilge Kağan'ın saray şehri, Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında, Kül Tigin Yazıtı'nın ise 35 kilometre güneybatısında bulunuyordu. Bu ayrıntı, akademisyenlerin araştırmalarını belirli bir bölge üzerinde yoğunlaştırmasını sağladı.
Doç. Dr. Erkoç, şairin bölgeyi bizzat görmüş olmasının aktardığı bilgilerin önemini artırdığını belirtti. Yelü Zhu'nun yaşadığı dönemde saray şehrinin kalıntılarının hâlâ görülebiliyor olabileceğine dikkat çekti.
## UYDU GÖRÜNTÜLERİNDE YAPI İZLERİ TESPİT EDİLDİ
![AW833866_04](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/27180500/1200xauto.jpg)
Tarihi metindeki mesafeler üzerinden yapılan hesaplamalar, araştırmacıları günümüzde Moğolistan sınırları içerisinde bulunan Hotont kasabasına yönlendirdi. Bölgenin uydu görüntülerini inceleyen akademisyenler, burada birden fazla yapıya ait olabilecek izler belirledi.
Ancak söz konusu yapıların doğrudan Bilge Kağan'ın saray şehrine ait olup olmadığı henüz kesinlik kazanmadı. Doç. Dr. Erkoç, bu konuda arkeolojik çalışmaların önemine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
"Uydu görüntülerinden baktığımızda biz burada yapı izleri gördük. Birkaç tane böyle farklı farklı yapılar var. Tabii bu yapılar doğrudan doğruya Bilge Kağan'ın sarayına mı ait, yoksa daha sonraki dönem eserleri mi, bunu şu anda bilmiyoruz."
Erkoç, bölgede öncelikle yüzey araştırması yapılması, ardından ihtiyaç duyulması halinde arkeolojik kazılara başlanması gerektiğini belirtti. Bu yönde girişimlerde bulunmayı planladıklarını da ifade etti.
## BİLGE KAĞAN'IN ŞEHİR KURMAK İSTEDİĞİ BİLİNİYORDU
Araştırmanın dikkat çeken yönlerinden biri de Çin kaynaklarında yer alan tarihi bir anlatıyla bağlantılı olması. Söz konusu kaynaklarda Bilge Kağan'ın surlarla çevrili bir başkent kurmak ve şehir içerisinde Budist ve Taoist tapınaklar yaptırmak istediği aktarılıyor.
Anlatıya göre Bilge Kağan'ın bu düşüncesi devlet adamları tarafından olumlu karşılandı. Ancak dönemin önemli devlet adamlarından Tonyukuk, Göktürklerin hareketli yaşam biçiminin askeri açıdan avantaj sağladığını savunarak projeye karşı çıktı. Tonyukuk'un, sabit bir şehrin düşmanların eline geçebileceği yönündeki uyarılarının ardından Bilge Kağan'ın planından vazgeçtiği belirtiliyor.
Doç. Dr. Erkoç ise bu anlatının Göktürk yazıtlarında bulunmadığını, yalnızca Çin kaynaklarında yer aldığını vurguladı. Yeni araştırmanın, Bilge Kağan'ın ilk aşamada şehir kurma düşüncesinden vazgeçmiş olsa bile daha sonra bu planı hayata geçirmiş olabileceğine işaret ettiğini söyledi.
## ORHUN VADİSİ'NİN TARİHTEKİ ÖNEMİ YENİDEN GÜNDEMDE
![AW833866_03](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/27180506/1200xauto.jpg)
Araştırmanın yoğunlaştığı Hotont çevresi, eski Türk ve bozkır devletlerinin siyasi merkezleri açısından önemli bir konumda bulunuyor. Göktürklerin ardından bölgeye hakim olan Uygurların başkenti Ordu Balık, diğer adıyla Karabalgasun, araştırmacıların belirlediği alana yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta yer alıyor. Orhun Yazıtları da aynı coğrafyada bulunurken Moğol İmparatorluğu'nun başkenti Karakurum, 1230'lu yıllarda Ögeday Kağan tarafından yine bu bölgede kuruldu.
Doç. Dr. Erkoç, Orhun Vadisi'nin Hunlardan itibaren pek çok Türk ve bozkır devleti için yönetim merkezi niteliği taşıdığına dikkat çekti. Araştırmacılara göre farklı dönemlerde önemli siyasi merkezlerin aynı coğrafyada ortaya çıkması, bölgedeki yerleşim geleneğinin sürekliliği açısından da incelenmesi gereken bir konu.
## GÖKTÜRKLERİN YAŞAM BİÇİMİNE İLİŞKİN BİLGİLER DEĞİŞEBİLİR
Yeni araştırma, Göktürklerin yalnızca konargöçer bir yaşam sürdüğü yönündeki yaygın anlatıyı da yeniden gündeme taşıdı. Doç. Dr. Erkoç, Çin kaynaklarında Göktürklerin sabit yerleşimleri bulunmayan, otlakları ve su kaynaklarını takip ederek yaşayan topluluklar şeklinde tanımlandığını belirtti. Ancak Göktürk yazıtlarında şehir ve kalelere ilişkin bilgiler bulunduğunu hatırlatan Erkoç, bölgedeki yerleşim tarihinin çok daha kapsamlı biçimde ele alınması gerektiğini ifade etti.
Göktürklerden sonra aynı coğrafyada hakimiyet kuran Uygurlara ait yalnızca Orhun Vadisi'nde yaklaşık 50 yerleşimin tespit edilmiş olması da bölgenin şehircilik geçmişine ilişkin önemli veriler arasında gösteriliyor.
Erkoç, araştırmanın olası sonuçlarına ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
"Çin kaynaklarındaki basmakalıp ifadelerdeki 'Göktürkler göçebeydi' gibi bir durumun aslında o kadar basit olmadığını anlıyoruz. Pek çok yerleşim var. İlerleyen süreçlerde, belki on yıllar içerisinde, bölgedeki yani Moğolistan'daki eski Türk şehircilik tarihi hakkındaki bilgilerimiz belki de çok değişecek."
## GÖZLER ŞİMDİ MOĞOLİSTAN'DA YAPILACAK ARAŞTIRMALARDA
![AW833866_05](https://imgrosetta.mynet.com.tr/file/27180509/1200xauto.jpg)
Yaklaşık sekiz asırlık bir şiirdeki açıklamayla başlayan araştırma, tarihi kaynakların yeniden incelenmesinin önemini bir kez daha ortaya koydu. Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç'un çalışması, Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri yaptırmış olabileceğine ilişkin yeni bir araştırma alanı açtı. Uydu görüntülerinde tespit edilen yapı izlerinin hangi döneme ait olduğunun belirlenmesi için ise arkeolojik incelemelere ihtiyaç duyuluyor.
Bölgede gerçekleştirilecek çalışmaların, hem Bilge Kağan dönemine hem de eski Türk devletlerinin şehircilik tarihine ilişkin yeni bilgilere ulaşılmasını sağlayabileceği belirtiliyor.
