BIST piyasalarında işlem yaparken bir şirketin sermaye artırım kararı almasına sıklıkla rastlarız. Borsadaki bir şirket sermayesini artırdığında bu durum doğal olarak yatırımcıların ilgisini çeker. Genellikle şirket büyüme planları doğrultusunda başlatılan bu süreç bazen yatırımcılar açısından fazlasıyla kafa karıştırıcı olabilir.
O hâlde bu kavrama gelin daha yakından bakalım!
Aslında borsada kullanılan sermaye artırımı bedelli ve bedelsiz olmak üzere ikiye ayrılır. Bedelsiz sermaye artırımında yatırımcının cebinden para çıkmadan şirket iç kaynakları kullanılır. Bedelli sermaye artırımında ise yatırımcıların, eldeki hisse ile orantılı şekilde yeni pay alabilmek için şirkete tekrar para yatırması gerekir. Her iki yöntem de hem şirketler hem yatırımcılar için farklı avantajlara sahiptir.
Bedelli sermaye artırımı, en temel tanımıyla bir şirketin sermayesini büyütmek için yeni hisse senedi çıkarması ve gerekli finansmanı mevcut ortaklarından ya da piyasadan karşılaması anlamına gelir. Bu işlemde şirketin kasasına doğrudan taze nakit girişi sağlanır. Böylece şirketin yeni yatırımlar yapması veya borç yükünü hafifletmesi mümkün olur. Dolayısıyla bedelli sermaye artırımı, şirketin gelecekteki büyüme potansiyelinin önemli bir göstergesidir.
Şirketlerin bedelli sermaye artırımına yönelmesinin temel nedeni, geleceğe dönük borç yükünü hafifletme isteğidir. Ayrıca yeni ve büyük ölçekli yatırımları finanse etmek ve yeni ihtiyaçları karşılamak da mümkün olur. Bu da şirket kasasını güçlendirir.
Sermaye artırımı sırasında şirket hissedarlarına yeni hisse alma önceliği tanınır ve buna "rüçhan hakkı" denir. Şirket, mevcut yatırımcıların ortaklık payını korumak adına onlara sermaye artırımına öncelikli katılım imkânı tanır. Ancak bu, her hissedarın mutlaka yeni sermaye almak zorunda olduğu anlamına gelmez. Nitekim, şirkete ek finansman ayırmak istemeyen yatırımcılar mevcut rüçhan haklarını borsa bünyesindeki kupon pazarı aracılığıyla nakde çevirebilir.
Bedelli sermaye artırımından faydalanmak istemeyen yatırımcıların şirketteki ortaklık payları doğal olarak azalır. Süreç içinde diğer hissedarların elindeki hisse sayısı artacağından, portföyü sabit kalan yatırımcılar bu orandan giderek daha az pay sahibi olur. Bu nedenle her yatırımcının uzun ve kısa vadeli planlarını göz önünde bulundurarak rüçhan haklarından nasıl faydalanacağına karar vermesi önemlidir.
Bedelli sermaye artırımı sırasında piyasadaki hisse sayısının artması ve kasaya giren taze nakit finans sebebiyle hisse fiyatlarının kısa vadede aşağı yönlü hareket etmesi beklenir. Ancak bu düşüş yatırımcı portföyünü anlık olarak değiştirmez. Çünkü bölünme sonrası fiyatlamayı orta ve uzun vadede değerlendirmek gerekir. Eğer şirket, toplanan ek finansı borç kapatmak yerine yeni Ar-Ge çalışmalarına ve yatırımlara ayırırsa piyasa hareketleri buna bağlı olarak yukarı yönlü güncellenebilir.
Bedelli sermaye artırımı, borsada sık karşılaşılan bir durum olduğundan yatırımcıların konuyla ilgili finansal okuryazarlıklarını artırması ve süreci yakından takip etmesi önemlidir. Rüçhan haklarının nasıl kullanılacağı ve ne zamana kadar satılabileceği gibi konular takip edilmezse, yatırımcılar bu haklarını kaybedebilir ve finansal zarara uğrayabilirler.