Türkiye'deki pomza rezervlerinin yaklaşık yarısına ev sahipliği yapan Bitlis, "beyaz altın" olarak anılan pomza madeniyle ülke ekonomisine önemli katkı sunuyor. Nemrut Dağı eteklerinde yer alan zengin pomza yatakları, hem istihdam hem de ihracat açısından bölgenin en önemli sektörleri arasında bulunuyor. Kent genelinde faaliyet gösteren 51 bims fabrikasında yaklaşık 5 bin kişi istihdam edilirken, tesislerde günlük ortalama 1,5 milyon adet briket üretimi gerçekleştiriliyor. Üretilen bims ve briketler Türkiye'nin birçok noktasına gönderilirken, Gürcistan ve Kuzey Irak başta olmak üzere yurt dışı pazarlara da ihraç ediliyor.
Nemrut Dağı eteklerindeki ocaklardan çıkarılan pomza taşı, ham madde olarak değerlendirilmesinin yanı sıra inşaat sektöründe kullanılan bims ve briket gibi yapı malzemelerine dönüştürülerek piyasaya sunuluyor. Hafif yapısı, yüksek yalıtım özelliği ve dayanıklılığı sayesinde tercih edilen pomza, özellikle inşaat sektöründe önemli bir kullanım alanına sahip bulunuyor.
Türkiye'nin en önemli pomza üretim merkezlerinden biri konumundaki Bitlis, sahip olduğu rezerv zenginliği sayesinde hem bölgesel kalkınmaya katkı sağlıyor hem de ülke ekonomisinde stratejik bir rol üstleniyor. Sektörün önümüzdeki dönemde yeni yatırımlar ve ihracat fırsatlarıyla daha da büyümesi bekleniyor.
Tatvan Ticaret Odası (TATSO) Başkanı Bilal Adabağ, pomzanın Bitlis ekonomisine yıllık 5 ila 6 milyar lira katkı sunduğunu belirtti.
Adabağ, "Günlük oranda aşağı yukarı 1.5 milyon bims üretimi üretilmektedir. Bu totalde yıl bazına vurduğumuz zaman 5 milyar TL gibi bir rakam ediyor. Pomza satışlarımızla beraber 1 milyar da pomza ham madde satışlarından elde edilen gelir var. 6 milyarlık bir sirkülasyon ve ciro var. Tabii Türkiye rezervinin en büyük kısmı bu bölgede. Maalesef çok katma değerli kullanılamıyor. Devletin kamyon bazlı almış olduğu rakam total 13 bin 500 lira üzerinden hesaplanırken serbest piyasaya burada 5 bin liradan, 6 bin liradan bir kamyon dolusu, bir tır dolusu malzeme satılıyor maalesef. Bunu iyi denetlemek lazım. Ekonomide de 2 bin 500 istihdam sağlıyor sadece çalışan personel olarak. Bunun yanında dolaylı yoldan nakliyeci, üretici, tüketici ile beraber bu 5 bini aşmakta. Dolayısıyla böyle bir ekonomik girdisi var. Bu konuyla ilgili Bitlis Eren Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi ile ortak çalışmalarımız var. Belki bu ürünleri değiştirip bimsten ziyade farklı bims bloklar, farklı malzemeler, sıva malzemesi, şap malzemesi üretimi ile ilgili çalışmalarımız var." dedi.
Sektörde maliyetlerin arttığını ancak satış fiyatlarının aynı seviyelerde kaldığını ifade eden Bilal Adabağ, üç yıl önce satılan fiyatın altında satış yapıldığını söyledi.
Adabağ, sözlerini şöyle sürdürdü: "Bundan 3 yıl önce 13,5 liraya satılan bir bimsi şu anda 11 liraya satıyorlar. Girdilerse bunun tam tersi neredeyse yüzde 100 artış gösterilmiş. Buranın da maliyeti en fazla girdi kaynağı olan çimentoda yüzde 50 oranda bir giderimiz var. Yılbaşından şimdiye kadar da aşağı yukarı tonu da 2 bin liraya yakın bir fiyat geçişi var. Bu da aşağı yukarı yüzde 14 ile 15'ler arası bir maliyet farkı demek. Geçen yıl ile bu yıl arasında satışta fiyat farkı yok. Maalesef girdi maliyetlerinde yüzde 30'a yakın bir fark var. Enerji, çimento, navlon, artı mazot, özellikle Körfez Savaşı'ndan dolayı yakıtta müthiş artışlar oldu. Bu da bu piyasayı çok kötü etkiliyor. Bu konuyla ilgili de Rahva'da yapılan lojistik merkez inşallah en yakın zamanda faaliyete geçer. Belki bunun sevkinde Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesini aşar. İç Anadolu bölgelerine de satarsak belki buradan para kazanabiliriz. Bims normalde İstanbul ve Ankara iç bölgelerde satış fiyatı 14 ile 16 lira arasıyken bizim burada 11 liralara satılıyor."
İşletme sahibi Ali Adabağlı ise yaklaşık 35-40 yıldır pomza ocağı işlettiklerini, son 15 yıldır da bims üretimi gerçekleştirdiklerini söyledi.
Adabağlı, "Yaklaşık 15 yıldır blok bims üretimindeyiz. Ham madde pomza ocağı olarak da yaklaşık 35-40 yıllık pomza ocağı işletmesini yapmaktayız. Burada ekibimizle birlikte 25-30 kişiye istihdam sağlamaktayız. Ürettiğimiz blok bimsleri hem çevre illere hem de Güneydoğu'ya ve Doğu Karadeniz'e, zaman zaman Gürcistan bölgesine göndermekteyiz. Ham madde olarak yine zaman zaman talep üzerine Kuzey Irak pazarına pomza göndermekteyiz. Günlük ortalama 20 bin adet üretim kapasitemiz var. Sezon başladı ve yaz aylarında daha yoğun çalışıyoruz. Kış şartlarından dolayı biraz rölantiye alıyoruz. Sektör şu an bayağı büyüdü. Meslektaşlarımızla birlikte yaklaşık 51-52 fabrika olduk. Deprem zamanında çok ciddi şekilde bölgemiz depremi destekledi. Bu üretim kapasitesi ile bayağı istihdam oluştu. Yaz kış çalışma ve iklim şartlarımıza göre üretim yapmaya çalışan bir sektör oldu." ifadelerini kullandı.
Fabrikalaşmanın etkisiyle yılın büyük bölümünde üretim yapabilecek noktaya ulaştıklarını belirten Adabağlı, sektörün bölge için önemli bir istihdam kaynağı olduğuna dikkat çekti.
Adabağlı, "Fabrikalaşma sayesinde en azından senenin 10 ayı durmadan üretim yapabilecek konuma geldik. Üretim pomza ve bims bölgemizde gerçekten çok ciddi istihdam oluşturmakta. Bu konuyla alakalı gerçekten ciddi desteklere ihtiyaç var. Gençlerimiz batıya, başka yere gitmeden kendi memleketlerindeki fabrikalarımızda çalıştırabilirim. Dolayısıyla artık yazı kışı olan bir sektör oturdu. İnşallah sürekliliği devam eder." diye konuştu.