Dünyanın En Büyük Ekonomisinin Borç Tavanı Neden Var?

Son Güncelleme:

Dünyanın en büyük ekonomisi olan Amerika Birleşik Devletleri'nde olan ve küresel piyasayı harekete geçiren borç tavanı neden var? Ne işe yarıyor?

Amerika Birleşik Devletleri’nde zaman zaman küresel piyasaları alarma geçiren borç tavanı bir diğer ismiyle debt ceiling krizi özünde Amerika’nın mali sistemine özgü ve dünyada eşi pek bulunmayan siyasi-ekonomik mekanizmalardan biridir. Gelin birlikte ne olduğunu inceleyelim.

Reklam
Reklam

Öncelikle borç tavanı tam olarak nedir onu anlayalım.

Borç tavanı, ABD Hazine Bakanlığı’nın yasal olarak borçlanabileceği maksimum para miktarını ifade eder. ABD hükümeti topladığı vergiler harcamalarına yetmediğinde ki bütçe sürekli açık verdiği için bu durum sık sık olur, hazine bonosu ve tahvil satarak borçlanmak zorundadır.

İşte bu borcun çıkabileceği en üst sınır, Kongre tarafından kanunla daha önceden belirlenmiştir. Bu limite ulaşıldığında, Kongre yeni bir artış ya da askıya alma kararı almazsa devlet yeni borç alamaz.

1917 yılında esneklik sağlamak için ortaya çıkmıştı.

İşin en ironik yanı, borç tavanının aslında hükümetin işini zorlaştırmak için değil, kolaylaştırmak için icat edilmiş olmasıdır. 1. Dünya Savaşı yıllarına yani 1917'ye kadar ABD Kongresi hükümetin yapacağı her bir borçlanma veya tahvil ihracı için ayrı ayrı onay vermek zorundaydı.

Savaş dönemindeki devasa finansman ihtiyacı bu bürokratik süreci imkânsız hâle getirdi. Kongre, Hazine'ye toplu bir yetki vererek "Bu limite kadar tek tek onay almadan borçlanabilirsin" dedi. Yani başlangıçta bir kısıtlama değil, esneklik aracıydı.

Mali kontrol kongrenin yetkisi altındadır.

Amerikan Anayasası’na göre devletin bütçesini onaylamak ve para basmak ve borçlanma yetkisi vermek Kongre’nin yani yasama organının elindedir. Başkan yani yürütme organı harcama yetkisine sahiptir ancak para bulma yetkisi Kongre'ye aittir.

Borç tavanı, Kongre'nin "Benim onayladığım bütçenin harcamaları buralara geldi, artık fren yapma zamanı" diyerek yürütme üzerindeki nihai mali denetim mekanizmasını oluşturur.

Bütçe onayı ile borç tavanı arasında içsel çelişki vardır.

Borç tavanının en büyük yapısal garipliği tam olarak şudur: Kongre zaten daha önceden oturup hastane masraflarını, ordu bütçesini, memur maaşlarını ve dış yardımları onaylayarak bu harcamaları yasal bir zorunluluk hâline getirmiştir. Yani borç tavanı limiti vurup durduğunda, sorun yeni harcama yapalım mı yapmayalım mı sorunu değildir. Sorun, kongrenin daha önce harcanmasını onayladığı faturaların parasını ödemek için borçlanma yetkisi verilip verilmeyeceğidir.

Günümüzde borç tavanı sert bir siyasi kavga ve pazarlık aracına dönüşmüştür.

Kongre'deki partiler iktidarda kim olduğuna bağlı olarak bu durumu koz olarak kullanır. Muhalefet partisi, borç tavanının yükseltilmesine onay vermek için iktidara "Ya harcamaları kısarsın ya da bu yasayı geçirmeyiz" baskısı kurar. Bu da her birkaç yılda bir Washington'da büyük bir siyasi krizin patlak vermesine yol açar.

Küresel panik riski vardır.

Eğer sınır aşıldığında Kongre anlaşamazsa ve Hazine Bakanlığı’nın kasasındaki nakit biterse, ABD tarihinin en büyük felaketlerinden biri senaryolaşır: Temerrüt.

Bu durum, ABD'nin ulusal borçlarının faizini veya devlet tahvillerini ödeyememesi demektir. Dünyanın en güvenli limanı kabul edilen ABD tahvillerinin ve doların sarsılması küresel borsaların çökmesine, faizlerin astronomik şekilde fırlamasına ve dünya çapında derin bir ekonomik krizin tetiklenmesine neden olabilecek güçtedir.

Tarihsel süreçte borç tavanı onlarca kez krizin eşiğinden dönülerek yükseltilmiş ya da geçici olarak askıya alınmıştır.

Taraflar uçurumun kenarına kadar birbirlerine geri adım attırmak için sert tavırlar takınır, ancak sistemin küresel ölçekteki yıkıcı riskinden ötürü hemen her zaman son dakikada geçici bütçeler veya tavanın ertelenmesi gibi bir uzlaşı yolu bulunur.

Peki neden kaldırılmıyor?

Borç tavanının yarattığı bu yapay krizler hemen her dönem ekonomistler ve siyasiler tarafından eleştirilir. "Bu kadar riskli ve işlevsiz bir sistem neden ortadan kaldırılmıyor?" sorusunun yanıtı oldukça siyasidir. Çünkü iki parti de bu mekanizmayı bütçe disiplini sağlamak veya karşı tarafı köşeye sıkıştırmak için vazgeçilmez bir siyasi kılıç olarak görür.

Almanya, İngiltere gibi gelişmiş büyük ekonomiler arasında bu tür ikinci bir onay mekanizmasıyla borçlanmasını sınırlayan başka büyük bir ülke bulunmamaktadır; ABD bu yönüyle tektir.

</amp-ad>
Anahtar Kelimeler: