J Eğrisi, bir ülkenin para birimindeki değer kaybının dış ticaret dengisi üzerinde nasıl bir etkisi olduğunu bize gösterir. Para birimi değer kaybettiği zaman ihracat desteklenebilir ve ithalat azalabilir. Fakat bu etkiler genellikle aynı anda ortaya çıkmaz. Çünkü kur değiştiği zaman insanlar ya da şirketler bir anda alışkanlıklarını değiştirmez.
Mevcut siparişlerin, sözleşmelerin ve ticari anlaşmaların olması, alışkanlıkların hemen değişmemesinin nedenlerinden biridir. Bu yüzden dış ticaret dengesi ilk aşamada beklenildiği gibi olmaz. Genellikle ithalatın maliyeti arttığı için dış ticaret açığı bir süre büyür... Daha sonraki dönemlerde ise ihracatın artması ve ithalatın azalmasıyla tabloda değişim olur. Bu da grafiklerde J harfine benzer bir şekil oluşturur.
Bir ülkenin para birimi değer kaybettiği zaman ithal ürünler yerel para cinsinden daha pahalı bir duruma gelir. Fakat bu durum, insanların ve şirketlerin o ürünleri satın almaktan hemen vazgeçecekleri anlamına gelmiyor.
Şirketler, artan maliyetlere rağmen üretimlerini sürdürebilmek adına aynı ürünleri satın almak zorunda kalabilir. İlk dönemde ithalat miktarında çok fazla değişme olmaz, fakat ithalata ödenen para artabilir. Bu da dış ticaret dengesinin geçici olarak kötüleşmesine neden olur.
Dış ticaret anlık kararlarla yürümez. Şirketler siparişlerini aylar öncesinden verebilir ya da uzun vadeli anlaşmalar yapabilir. Bu yüzden bir ürünün fiyatı ya da koşulları daha önceden belli hâle gelir. Haliyle kur değişse bile bu anlaşmalar hemen ortadan kalkamaz. İthalatçı firma önceden verdiği siparişi almak zorunda kalır. Tabii bu durum ihracatçı için de geçerlidir.
Bundan dolayı kurdaki değişimin ticaret miktarları üzerindeki etkisi zamanla kendini gösterir. İlk aşamada fiyatlar değişse bile hem ithalat hem de ihracat miktarları aynı seyredebilir, yani değişimle paralel ilerlemez. J Eğrisinin başlangıç bölümündeki kötüleşmenin nedenlerinden biri budur.
Para birimi değer kaybediyorsa ülkede üretilen ürünler yabancılar için daha uygun hâle gelir. Ama bir ürünün ucuzlaması aynı zamanda ihracatın artması demek değildir. İlk olarak yabancı müşterilerin bu fiyat değişikliğini bilmesi gerekir. Daha sonra yeni siparişler verilmeli ve üretim artmalıdır. Tabii şirketlerin artan talebi karşılayacak bir kapasitesi olması da gerekiyor. Eğer üretim kapasiteleri sınırlıysa ihracat istenilen hızda artmaz.
Kısacası, kur avantajı ihracatı artırır gibi kesin söylemler doğru değil. Firmaların üretim, lojistik ve pazarlama açısından bu değişime adapte olması gerekir. Adapte olduktan sonra ihracatın dış ticaret dengesine olumlu katkısı olabilir.
J Eğrisini tam olarak anlamak istiyorsanız fiyat ve miktar arasındaki farkı bilmelisiniz. Kur değiştiği zaman ithal edilen ürünlerin yerel para cinsinden fiyatının yükselebileceğini söylemiştik. Fakat ithalat miktarı aynı kalmaya devam edebilir.
İhracat tarafında ise miktar henüz artmamış olur. Yani dış ticaret dengesi bir süreliğine kötü bir görünüm kazanır. Bu da J Eğrisinin aşağı doğru inen kısmını anlamamızı sağlar.