Kabızlığa Yol Açan Etkenler

Düşük lifli beslenme, yetersiz sıvı alımı, kötü tuvalet alışkanlığı, tuvalete oturmada yetersizlik, yetersiz egzersiz, ilaçlar, birçok sistemik hastalık, nörolojik hastalıklar, amiloidoz, dermatomyozit, progresif sistemik skleroz, depresyon, demans gibi hastalıkların kabızlığa yol açabildiği bildirildi.

Toplumda çok sık görülen, kadınlarda erkeklere oranla daha yaygın olan kabızlık, nedenleri ve tedavi yolları konusunda Medicana Samsun Hastanesi Gastroenteroloji Uzmanı Dr. Serkan Uysal bilgi verdi. Uysal, “Kabızlık dediğimizde dışkılamada zorlanma, sert dışkılama, dışkılama sıklığında azalma ve yetersiz boşalma hissini de içeren barsak hareketlerinin anormal algılanması olarak tanımlanabilir. Normal dışkılama sıklığı günde 3 kez ile haftada 3 kez arasında kabul edilir. Haftada 2 kez veya daha az dışkılama anormal kabul edilir. Kabızlık yakınmasına sahip hastaların çoğunda normal dışkılamanın hatalı algılanması söz konusudur. Tıbbi açıdan bakıldığında haftada 3’ten az dışkılama veya aşırı zorlu dışkılama varsa kabızlığın olduğu kabul edilir. Kabızlık son derece yaygındır ve kadınlarda erkeklerden daha sıktır. Sıklığı tanıma bağlı sıklığı yüzde 2 ila yüzde 25 arasındadır. Yaşla kabızlık yakınmasında belirgin bir artış gözlenir. Kabızlık inaktif-sedanter yaşam stili, düşük kalori alımı ve kullanılan ilaçların sayısı ile ilişkilidir” dedi.

‘Kabızlık’ dendiğinde akla kalın bağırsak hastalıkları geldiğini belirten Uysal, “Kalın bağırsağın temel görevi sıvı içeriğinin depolanması, katı dışkı kitlesi haline dönüştürülmesi ve zamanında çıkarılmasıdır. Günde yaklaşık 1 litre sıvı içerik ince bağırsaklardan kalın bağırsağa geçer. Sıvı ve elektrolitlerin kalın bağırsaktan aktif emilimleri ve barsak bakterilerinin aktivasyonu yolu ile bu içerik yaklaşık 150-200 g ağırlığında katı dışkıya dönüştürülür. Kalın bağırsağın çeşitli bölümlerinde dışkının sıvı içeriğinin emilimi, barsak içerisinde hareketlenmesi ile dışkı kalın bağırsağın son kısmı olan rektumda yavaş yavaş birikir. Dışkı dışarıya atılana kadar rektum depolama görevi görür. Dışkılama otonom ve istemli mekanizmaların rol oynadığı kompleks bir işlevdir. Bu mekanizmalarda bir bozulma kabızlık nedeni olabilir. Normalde dışkının tutulması işlevi karın tabanı kasları ve karın alt ön kaslarının yardımıyla gerçekleştirilen istemli bir olaydır. Bu kaslar rektumun çevresine asılıdır ve dar bir anorektal açı oluşturur. Buna ek olarak istemsiz şekilde kontrol edilen iç anal sfinkterde tonik olarak kasılıdır. Rektumun dışkı ile dolması sonucu gerilmesi ile iç anal sfinkter gevşer. Dışkının çıkarılması istenmez ise pelvik taban kaslarının istemli gevşetilmesi ile perineal alçalma ve anorektal açının düzleşmesi sağlanmış olur. Çömelme veya oturma pozisyonu ile bu işlem kolaylaşır. Karın içi basıncının artmasını sağlayan valsalva manevrası ile birlikte gerçekleşen rektal kontraksiyon dışkının çıkarılmasının sağlar” diye konuştu.

KABIZLIĞA NEDEN OLAN FAKTÖRLER

Kabızlığa neden olan faktörlere değinen Dr. Serkan Uysal, “Kabızlık farklı nedenlerle oluşabilir. Sistemik hastalıklara, ilaçlara ya da bağırsağın birincil motor bozukluklarına bağlı olarak ortaya çıkan motor fonfonksiyon bozuklukları kabızlığa neden olabilir. Anorektal bölgedeki kaslara ait anormallikler de (pelvik taban disfonksiyonu) dışkılama bozukluğu ve kabızlığa yol açabilir. Hastaların büyük çoğunluğunda ise herhangi bir yapısal anomalilik, intestinal motilite bozukluğu veya sistemik hastalığa bağlanamayan hafif düzeyde kabızlık mevcuttur. Beslenme alışkanlıklarının dikkatli bir şekilde irdelenmesi ile, bu hastaların çoğunun yeterli düzeyde liften zengin gıda ya da sıvı almadığı gösterilebilir. Çoğu hasta dışkılama hissini önemsemez. Bunlara ek olarak kronik hastalıklara bağlı hareketsizlik de dışkı retansiyonuna ve dışkılamayı sağlayan rektal duyunun kaybına yol açarak fekal taşlaşma oluşmasına neden olabilir. Beslenme alışkanlıklarındaki bozukluk, kabızlığa yol açan ilaçların kullanılması, kolon motilitesinin azalmış olması ve tuvalete oturmayı ve ulaşmayı kısıtlayan fiziksel düşkünlük nedeniyle yaşlılarda kabızlığa yatkınlık mevcuttur.

Kabızlığın nedenleri içerisinde birçok hastalık olmasına rağmen fonksiyonel kabızlık ve kabızlık baskın IBS (huzursuz barsak sendromu) en sık nedendir. Kabızlık baskın IBS dediğimiz zaman altta yatan organik bir nedenin bulunmadığı, barsağın hareket ve algılama bozukluğu olarak düşünebileceğimiz hastalık durumu anlaşılmaktadır. Bu durum hastaların yaşam sürelerini ve ölüm oranlarını etkilemez, yaşam kalitelerini düşürür. Ancak hastalarımızda bu tanıyı koyabilmek için başka hastalıkların olmadığı gösterilmelidir” şeklinde konuştu.

KABIZLIĞIN BESLENME VE DİĞER HASTALIKLARLA İLİŞKİSİ

Gastroenteroloji Uzmanı Dr. Serkan Uysal, kabızlığın beslenme ve diğer hastalıklarla ilişkisi hakkında şu bilgileri verdi: “Kabızlık nedenlerine baktığımızda düşük lifli beslenme, yetersiz sıvı alımı, kötü tuvalet alışkanlığı, tuvalete oturmada yetersizlik, yetersiz egzersiz, ilaçlar, birçok sistemik hastalık (hipotroidi, hiperkalsemi, kronik böbrek yetmezliği, diyabetes mellitus), nörolojik hastalıklar (spinal kord lezyonları, multiple skleroz, parkinson hastalığı, hirschprung hastalıı, otonom nöropati, parasempatik sinirlerin etkilendiği pelvik cerrahi öyküsü), amiloidoz, dermatomyozit, progresif sistemik skleroz, depresyon, demans gibi hastalıklar kabızlığa sebep olabilir. Bunların dışında direk barsak kökenli yapısal durumda bozulmaya yol açan hastalıklar olan perianal hastalıklar (fissür, tromboze hemoroid), obstruksiyon yapan kolon kanseri, kolon darlıkları (divertikül, radyasyon, anastomoz, iskemi), idiyopatik megarektum gibi hastalıklar kabızlığın nedenleri içerisindedir. Dirençli konstipasyon nedenleri: Yavaş kolonik transit: İdiyopatik, kronik intestinal psödoobstruksiyon, anorektal bölge hastalıkları (rektosel, rektal intussusepsion, rektal prolapsus, perineal inme, anismus) kabızlık nedenleri içindedir. Kabızlık oluşturan bir çok hastalık olması ve bu durumlardan bazılarının ilaçla veya cerrahi yollarla tedavisi mümkün olduğundan kabızlık şikayeti olanların araştırılması, özelliklede 45 yaş üstünde olanların, yeni başlayan kabızlık durumları, dışkılama alışkanlığında ani değişiklik gösterenlerin, dışkıda kan görülmesi, ailede kolon kanseri olması, açıklanamayan anemi, gece karın ağrısı gibi şikayetlerin olması mutlak araştırılmaları gereksinimi ortaya çıkarır.”