Kartel, aynı pazarda faaliyet gösteren şirketlerin rekabeti sınırlamak amacıyla anlaşma yapmasıdır. Bu anlaşmalar fiyat belirlemekten üretim miktarını sınırlamaya kadar farklı şekillerde olabilir. Şirketler dışarıdan bakıldığında ayrı işletmeler olarak faaliyet göstermeye devam eder. Ancak belirli konularda birlikte hareket ederek rekabeti azaltırlar.
Kartellerin en bilinen yöntemlerinden biri, ürün veya hizmet fiyatları üzerinde anlaşmaya varmaktır. Normalde şirketler daha fazla müşteri kazanmak için fiyatlarını düşürmeye çalışabilir. Ancak şirketler fiyat konusunda anlaşırsa bu rekabet baskısı ortadan kalkabilir. Bu durumda tüketiciler daha yüksek fiyatlarla karşılaşabilir.
Bir kartelin amacı yalnızca fiyatları yükseltmek değildir. Şirketler üretim miktarlarını sınırlamak, müşterileri veya bölgeleri kendi aralarında paylaşmak gibi yöntemlere de başvurabilir. Örneğin şirketlerin “Sen bu bölgedeki müşterilere, ben diğer bölgedekilere satış yapayım.” şeklinde anlaşması buna örnek olabilir. Böylece tüketicinin farklı şirketler arasında seçim yapma imkanı azalır.
Rekabetçi bir piyasada şirketler müşterileri çekebilmek için fiyat, kalite ve hizmet konusunda birbirleriyle yarışır. Kartel anlaşması bu baskıyı azalttığında şirketlerin daha cazip teklifler sunma ihtiyacı da düşebilir. Bunun sonucunda fiyatlar olması gerekenden yüksek bir seviyede kalabilir. Tüketici ise aynı ürün veya hizmet için daha fazla ödeme yapmak zorunda kalabilir.
Rekabet yalnızca fiyatların düşmesini değil, şirketlerin ürünlerini geliştirmesini de teşvik eder. Rakipleriyle yarışmak zorunda olmayan şirketlerin yeni ürün geliştirme veya hizmet kalitesini artırma motivasyonu azalabilir. Bu nedenle kartellerin etkisi sadece tüketicinin ödediği fiyatla sınırlı kalmayabilir. Uzun vadede ürün çeşitliliği ve yenilikçilik de bundan etkilenebilir.
Bir kartelin varlığı dışarıdan kolayca anlaşılmaz. Şirketler birbirleriyle rekabet ediyormuş gibi görünürken bazı ticari kararları gizli bir anlaşmayla birlikte alabilir. Bu nedenle kartellerin ortaya çıkarılması bazen uzun süren incelemeler gerektirebilir. Rekabet kurumlarının yaptığı soruşturmalar da bu tür anlaşmaları tespit etmeye yönelik olabilir.
Şirketlerin kendi aralarında anlaşarak rekabeti sınırlaması, birçok ülkede rekabet hukukunun temel olarak engellemeye çalıştığı davranışlardan biridir. Türkiye'de de Rekabet Kurumu, rekabeti sınırlayıcı anlaşma ve uygulamalara yönelik incelemeler yürütüyor. Kuralları ihlal ettiği tespit edilen şirketlere idari para cezaları uygulanabiliyor. Amaç ise şirketlerin daha fazla müşteri kazanmak için birbirleriyle gerçek anlamda rekabet etmesini sağlamak.
Şirketlerin, birbirleriyle gerçekten rekabet ettiği bir piyasada fiyat, kalite ve hizmet gibi unsurlar üzerinden yarışmaları beklenir. Bir şirket fiyatını yükselttiğinde tüketici başka bir şirkete yönelebilir. Bu durum şirketleri müşterilerini korumak için daha iyi teklifler sunmaya teşvik eder. Karteller ise tam tersine, bu rekabet mekanizmasını zayıflatarak tüketicinin seçeneklerini ve pazarlık gücünü azaltabilir.