Şimdi, TÜFE’nin açılımı Tüketici Fiyat Endeksi’dir. Peki, bu tam olarak ne demek? Günlük hayatta kullanılan ürün ve hizmetlerin fiyat değişimini gösterir. Yani marketten ulaşıma, giyimden faturaya kadar birçok harcama bu hesaplamanın içindedir. Devlet kurumları düzenli olarak inceler ve hem aylık hem de yıllık olarak bizlere oranları açıklar.
Kira artışları da bu noktada çok önemlidir. Konut kiralarında uygulanacak zam sınırı genellikle TÜFE’nin on iki aylık ortalaması esas alınarak belirlenir. Burada dikkat edilmesi gereken şey, doğrudan aylık verinin değil; on iki aylık ortalamanın esas alındığıdır!
Bazı ev sahipleri istediği kadar zam yapabileceklerini düşünür. Fakat kira artışlarının da bir sınırı var! Bu sınırlar sayesinde kiracı korunur. Her ne kadar taraflar arasında farklı oranlar konuşulsa da yasal sınırın üzerine çıkılırsa bu geçersiz hâle gelir. Kira sözleşmesinde yazan maddelerde yer almalıdır. Böylece yasal süreci destekleyen bir sözleşme olduğunu görürsünüz.
Sözleşmede herhangi bir oranın belirtilmemesi, yasal sınırın aşılabileceğini göstermez. Yani hiçbir şey kişisel taleplerle ilerleyemez. Yine ekonomik verilere ve hukuki sınırlara göre ilerlenmelidir. Burada hem kiracı hem de ev sahibi korunur!
Aylık enflasyon oranları çok değişken olabiliyor. Dengeli bir sistem oluşturulmak istendiği için on iki aylık ortalama esas alınarak ilerleniyor. Mesela bir ay enflasyon çok yükseldi diyelim. O artış da kiraya doğrudan etki etmez. Son on iki ayın ortalaması hesaplanarak dengeli bir sonuç oluşturulur.
İnsanlar bu farkı tam bilmediği için hesaplarken kafa karışıklığı yaşayabiliyor. Yapılması gereken, TÜİK’in güncel olarak açıkladığı verilere bakmak. Dediğimiz gibi, on iki aylık verinin ortalamasıyla oran belirlenir. Böylece kiracıya aniden yüksek zam yapılamaz.
Size hesaplamanın matematiğini iyice anlatalım. Şimdi mesela mevcut kira bedeli 15 bin TL olsun. Açıklanan TÜFE oranı da %25 olsun. Burada kira bedeline %25 eklemelisiniz. 15 bin TL’nin %25’ini hesaplayın ve mevcut olan kiraya ekleyin. Bu sizin yeni kira bedeliniz olur.
Kira artışları genellikle sözleşmenin yenilendiği zamanlarda olur. Ara zamanlarda keyfi olarak bu artış yapılamaz. Kısacası hesaplamayı hem sözleşme tarihini esas alarak hem de güncel ekonomik verileri göz önünde bulundurarak değerlendirmeniz gerekir.
Kira artışlarında herkes aynı kuralların geçerli olduğunu düşünebilir. Ama konut ve iş yeri arasında biraz farklılıklar var. Yasal düzenlemeler değişebiliyor. Konut kiralarında kiracıyı korumak için sınırlar net olur. İş yerinde ise sözleşme maddeleri belirleyicidir. Bu yüzden iş yeri sahipleri ve kiracılar sözleşme yaparken daha dikkatli olmalı.
Ticari alanlarda ekonomik beklentiler de farklı olur. Döviz kuru gibi farklı ekonomik kriterler işin içine girer. Konut kiralarında ise TÜFE odaklı ilerlenir. Bu ayrım bilindiğinde daha bilinçli hareket edebilirsiniz!
İçeriğin en başından beri belirttiğimiz bir şey var... Kira sözleşmelerini hızlıca okuyup imzalamamalısınız. Küçük maddelerin içinde en önemli detaylar yer alabilir. Özellikle zam oranlarıyla ilgili olan kısım... “TÜFE oranı uygulanacak” ya da “yasal artış sınırı geçerli olacak” gibi ifadelerin olması çok önemli.
Bunun yanı sıra ödeme tarihleri, depozito ve tahliye süreci gibi konular da sözleşmelerde bulunur. Sadece kira tutarına odaklanmadan genel olarak bakılması gerekiyor!