Neden mi? İşte futbol başta gelmek üzere dünyaca ünlü spor kulüplerinin batan ekonomisi!
Başta futbol gelmek üzere spor kulüplerinin birçoğunda, oldukça dengesiz maaş oranları söz konusu. Yıldız oyunculara roket hızıyla artan maaşlar vermeyi kabul eden kulüpler, teknik altyapıya ve diğer personele tatmin edici maaşlar vermiyor. Dolayısıyla kulüp içinde devasa maaş eşitsizlikleri yaşanıyor. Paranın çoğu birkaç ismin maaşına giderken, tesis bakımı ve diğer teknik konularda kulüpler dışa bağımlı hale geliyor.
Spor dünyasında transfer enflasyonu olarak bilinen kavram, son birkaç yılda açıklanan oyuncu değerleriyle ilgili. Genel bir artış yaşayan transfer alanında fiyatlar dudak uçuklatıyor. Bir oyuncu için ödenen transfer ücreti, sadece anlık para çıkışı anlamına gelmiyor. Kulüp finansmanına yıllarca eklenecek bir yüke dönüşüyor. Üstelik yeni transferin sakatlanması veya düşük performans göstermesi, yeni transfer kapılarını açtığından kulübü daha fazla borç batağına sokuyor.
Genel anlamda yayın gelirlerinde artış olsa da elde edilen sermayenin dağılımı dengesiz şekilde gerçekleşiyor ve bu durum zengin kulüpler ile diğerleri arasındaki makasın açılmasına neden oluyor. Örneğin; dev ve popüler kulüpler daha fazla yayın geliri elde ederken, geri kalan ve büyümeye çalışan kulüplerde aynı durum söz konusu olmuyor. Alt yapı gelişimine veya transfere yatırım yapmak isteyen bu kulüpler, elit seviyeye çıkmak için borçlanmak zorunda kalıyor.
Günümüzdeki spor kulüpleri, uzun vadeli planlar yapmak yerine daha kısa vadeli sonuçlara odaklanıyor. Bunda ise taraftarın anlık sonuç görme isteği etkili oluyor. Dolayısıyla oyuncu ve teknik ekip anlamında transfer üstüne transfer yapan kulüpler, günü kurtarma pahasına ciddi borç yükü altına giriyor. Üstelik tüm süreçlerde ekranlara yansımayan dev bir menajer payı da ödeniyor. Bu da kulüp kasasından sürekli plansız para çıkışı olduğunu gösteriyor.
Spor ekonomisinin temeli Euro ve Dolar gibi döviz kuruna dayanıyor. Bu durum, özellikle Türkiye gibi liglerdeki ücretleri karşılanamaz boyuta ulaştırıyor. Oyuncuların ve teknik ekibin, döviz kuru üzerinden maaş tercih etmesi sebebiyle kulüpler bu masrafları tek başına ödeyemiyor. Haliyle kulüp omuzlarındaki borç yükü her geçen gün artıyor. Bazen faiz borcu bile zar zor ödeniyor.
UEFA'nın kulüp harcamalarını denetlemek için getirdiği Financial Fair Play (FFP) kuralı, borçlanmayı ne yazık ki noktalamak için yeterli olmuyor. Üstelik Premier League de dahil olmak üzere birçok dev ligde, borç krizi giderek derinleşiyor. Barcelona ve Manchester United gibi yıldız kulüpler bile, pazarlama hakları ve benzeri ekonomik kaldıraçlar sebebiyle tatmin edici kazanç elde edemiyor. Buna karşılık kasadan çıkan para miktarı sürekli artıyor. Bu durum özellikle uzun vadede kulüplerin üzerine daha fazla yük bindiriyor.
Spor ekonomisindeki borç batağının bir diğer sebebi de altyapı yatırımlarının yetersizliğinden kaynaklanıyor. Birçok kulüp, kendi altyapısını kurmak yerine, oyuncu transferini dışarıdan yapmayı tercih ediyor. Bu da, yeni transferler için daha yüksek bütçe ayırmalarını gerektiriyor. Kendi oyuncularını yetiştiren kulüpler ise değer kazanan isimleri erkenden elden çıkararak ekonomisini koruyor. Ancak bu kulüpler, yıldız kulüpler arasına girmediğinden liglerde sürdürülebilir başarı kazanamıyor veya ünlü oyuncuların ilk tercihi olmuyor.
Tüm sürece bakıldığında, spor ekonomisinin iş modeli sürdürülebilir kabul edilmiyor. Birçoğu hala dernek statüsünde yönetilen spor kulüpleri, başarılı şirketlerdeki gibi bir yapılanma sağlayamıyor ve uzun vadeli planlar yapamıyor. Profesyonel şirketlerdeki kar-zarar oranları, spor kulüplerinde başarı-başarısızlık ile değerlendiriliyor. Para konularının ikinci, hatta üçüncü plana atılması ise bu iş modellerinin sürekli derinleşen borç batağını açıklıyor.