1 Mart 2020’den beri ülke genelinde toplu taşıma ücretsiz. Otobüsleri, tramvayları ve trenlerin ikinci sınıf yolculuklarını kapsayan bu değişim sadece vatandaşlara değil, aynı zamanda turistlere ve ülkede çalışan yabancılara da yönelik.
Peki, bu sistem nasıl finanse ediliyor? Ulaşım kaynaklarına baktığımızda genel kamu bütçesi üzerinden finanse edildiğini görüyoruz. Yani yolculardan bilet ücreti alınmıyor, maliyet kamusal kaynaklarla karşılanıyor. Buradaki hedef, ulaşımın herkes tarafından kolayca erişilebilecek bir hizmet olması.
Estonya'nın başkentine hoş geldiniz! 2013'ten beri bu şehirde ikamet eden kişiler, belediyenin toplu taşıma araçlarını ücretsiz kullanabiliyorlar. Tabii, belirli kayıt ve kart koşullarını yerine getirmeleri gerekiyor. Turistlerin ya da şehirde ikamet etmeyen ziyaretçilerin bilet alması gerekiyor.
Burada ikamet koşulunun çok önemli olduğunu görüyoruz. Yerel halka sunulan bir kamu hizmeti! İşletme maliyetleri ise belediye bütçesi üzerinden karşılanıyor. Hatta Tallinn Belediyesi, 2025 bütçesinde toplu taşıma işletmesi için yaklaşık 126,5 milyon avro ayırdığını açıklamıştı!
Sıra geldi Fransa'nın güneyine... Burada da ücretsiz seyahat hakkından yararlanılabilmesi için ikamet belgesi gerekiyor. Şehir dışından gelenlerin bilet alması gerekiyor. Yani herkese açık bir uygulama değil, bölge sakinlerini destekleyen bir sistem.
Hem sosyal destek hem de çevre politikası esas alınıyor. Peki, nasıl finanse ediliyor? İşletmelerin ödediği versement mobilité adı verilen bir ulaşım katkısı var. Bu katkı, belirli koşulları karşılayan işletmelerden alınıyor.
Bu sefer Fransa'nın kuzeyine gidiyoruz. 2018'de ücretsiz toplu taşıma uygulamasına geçilmiş. Amaç ise insanların özel araç yerine toplu taşımayı kullanmalarını sağlamak. Trafik baskısını azaltarak düzenli ulaşım ihtiyacı olan ailelere ekonomik avantaj sağlamak da hedeflerin arasında.
Belediye ve metropol bütçeleri ile işletmelerden alınan ulaşım katkılarıyla finanse ediliyor. Önemli olanın istikrarlı bir finansman yapısı kurmak olduğunu çok net bir şekilde görüyoruz.
Ve diğer Fransa şehirleri... Küçük şehirlerdeki insanların ulaşım maliyetlerini azaltmak ve toplu taşımayı daha cazip hâle getirmek hedefleniyor. Yerel yönetimlerin ulaşım bütçeleri ve kamu kaynakları üzerinden finanse ediliyor. Ayrıca bilet satışı, kontrolü ya da ücret toplama işlemine dair masraflar da azalmış oluyor.
Ücretsiz toplu taşımanın en temel finansman kaynağının vergiler olduğunu görüyoruz. Gelir vergisi, tüketim vergileri ya da diğer kamu gelirlerinden beslenebilir. Toplumun ortak kaynakları üzerinden ulaşım maliyetleri karşılanıyor. Tabii, burada eğitim, sağlık ve diğer kamu hizmetlerine ayrılan bütçenin etkilenmemesi gerekir. Yani ücretsiz ulaşım kararı alırken uzun vadeli sürdürülebilirlik düşünülmeli.
Vergilerin yanı sıra işletmelerden alınan ulaşım katkısını, belediye bütçesini ve maliyet tasarruflarını da unutmamak gerek!