İklim değişikliğinin sadece kutuplardaki buzulları ilgilendiren bir çevre meselesi olmadığını, doğrudan cebimizi vuran dev bir ekonomik kriz olduğunu bu rakam özetliyor. Sıcak hava dalgaları, seller, taşkınlar, fırtınalar ve orman yangınları yüzünden 2025 yılı içinde dünya genelinde oluşan maddi hasar tam 260 milyar dolar olarak kayıtlara geçti. Sigorta sektöründen devlet bütçelerine kadar her yer bu hasarı kapatmaya çalışıyor.
Doğal afet denince akla ilk olarak sel veya kasırga gelse de asıl sessiz tehlike termometrelerde gizli. 2025 yılında dünya genelinde afetler yüzünden 42 bin kişi yaşamını yitirdi. Bu can kayıplarının 25 binden fazlası doğrudan aşırı sıcaklar nedeniyle gerçekleşti. Yani kavurucu sıcaklar açık ara farkla doğal afet kaynaklı ölümlerin bir numaralı sebebi olmaya devam ediyor.
Mevsimlerin kayması en çok tarımı ve mutfaktaki gıda fiyatlarını vuruyor. Nisan 2025'te Türkiye'de yaşanan zamansız kar yağışında neyse ki can kaybı olmadı ama arkasında bıraktığı ekonomik kayıp 50 milyon dolar olarak hesaplandı. Üstelik ülkenin tarımsal üretim bölgelerinin neredeyse tamamında kuraklık ve beklenmeyen zirai don yüzünden ciddi zararlar oluştu.
Geçen yılın yaraları sarılmadan 2026 baharında da tablo değişmedi. Düzensiz ve aşırı yağışlar, peşinden gelen dolu yağışlarıyla birleşince özellikle tarla ürünlerinde ve meyvecilikte büyük rekolte kayıpları yaşandı. Markette ve pazarda karşılaştığımız etiketlerin arkasında fosil yakıtların tetiklediği bu iklim dengesizliği yatıyor.
Peki bu afetler neden bir anda bu kadar sıklaştı? 1800'lerden bu yana insan faaliyetleri (özellikle de enerji üretmek için yakılan kömür, petrol ve fosil gaz) gezegenin ortalama sıcaklığını hızla artırdı. Üstelik bu ısınmanın üçte ikisinden fazlası 1975'ten sonra yaşandı. Copernicus İklim Değişikliği Servisi'nin son verilerine göre 2016-2025 arasındaki on yıllık ortalamada 1,26 derece olan küresel ısınma, 2025 yılında sanayi öncesi dönemin 1,37 derece üzerine çıktı. Bilim insanlarının "geri dönülemez eşik" dediği 1,5 derece sınırına dayanmış durumdayız.
"1,5 derece ile 2 derece arasında ne kadar fark olabilir ki?" diyorsanız IPCC raporlarındaki karşılaştırma durumu çok net anlatıyor. Isınma 1,5 derecede kalırsa sel riski yüzde 100 artarken, 2 dereceye çıktığında bu risk yüzde 170'e fırlıyor. 1,5 derecelik ısınmada dünyada 700 milyon insan aşırı sıcak dalgalarına maruz kalacakken 2 derecede bu sayı 2 milyar insana çıkıyor. Deniz seviyesindeki 10 santimetrelik ekstra bir yükselme bile 10 milyon insanı daha doğrudan tehlikeye atıyor.
Aşırı sıcaklar betonlaşmış şehirlerde "ısı adası" etkisi yaratarak havayı olduğundan çok daha boğucu hale getiriyor. Bu durum yaşlılar ve kırılgan gruplar için hayati risk taşırken, çalışan kesimi de doğrudan vuruyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre ısı stresine bağlı iş gücü kaybı 1995 yılında 35 milyon kişiydi. 2030 yılına geldiğimizde ise en iyimser senaryoda bile bu rakamın 80 milyon kişiye ulaşacağı öngörülüyor.
Her yıl yüz milyarlarca doları afetlerin yaralarını sarmaya harcamak yerine, bu krizin ana sebebi olan fosil yakıtlardan çıkıp temiz enerjiye ve iklime dirençli yapılara geçmek çok daha kârlı. Dünya Bankası'nın araştırmasına göre iklim eylemine yatırılan her 1 dolar, ortalama 4 dolar fayda olarak geri dönüyor. Şehirlerde binaları yalıtımlı, çatı güneş panelli ve ısı pompalı hale getirmek; tarımda ise ürünleri hem doludan ve dondan koruyan hem de elektrik üreten "Tarım-GES" gibi modelleri yaygınlaştırmak elimizde.