Günümüzde geçim sıkıntısı, artan yaşam maliyetleri ve ekonomik belirsizlik pek çok insanın hayatını doğrudan etkiliyor.
Düzenli bir işe sahip olmak ve yeterli gelir elde etmek, çoğu kişi için güvenli bir yaşamın temel koşulları arasında yer alıyor. Ancak Avustralyalı Jo Nemeth, yaklaşık 10 yıldır sürdürdüğü farklı yaşam biçimiyle bu anlayışı sorgulattı.
2015 yılında para kullanmayı bırakan Nemeth, ihtiyaçlarını büyük ölçüde bahçecilik, gıda paylaşımı, gönüllü çalışmalar ve sosyal ilişkileri aracılığıyla karşılıyor. Bu yaşam biçiminin kendisine yalnızca ekonomik baskılardan uzaklaşma imkanı sunmadığını, aynı zamanda daha özgür ve huzurlu hissetmesini sağladığını belirtti.
Nemeth'e göre hayatındaki en önemli değişim, maddi kaygılarının azalmasının yanı sıra değer verdiği ilkeler doğrultusunda yaşayabilmek.
Nemeth, para kullanmayı bırakmadan önce Avustralya'nın Yeni Güney Galler eyaletindeki küçük bir kasabada bulunan mahalle merkezinde haftada 20 saat toplum geliştirme çalışanı olarak görev yapıyordu.
İşini ve birlikte çalıştığı insanları sevmesine rağmen kazandığı para temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanmasına yetmiyordu.
Nemeth, o dönemde geçimini sağlamak için sürekli mücadele ettiğini ve bunun kendisinde ciddi bir stres yarattığını anlattı.
Ekonomik zorluklarının yanı sıra tüketim alışkanlıklarının çevre ve toplum üzerindeki etkileri hakkında araştırmalar yapmaya başlayan Nemeth, satın aldığı ürünlerin üretim süreçlerinin doğaya ve insanlara zarar verebildiğini düşündükçe kendisini giderek daha rahatsız hissetti.
Sürekli tüketmenin yol açtığı çevresel sorunlar karşısında kendi davranışlarını değiştirmek isteyen Nemeth, öğrendikleriyle günlük yaşamı arasında bir çelişki olduğunu fark etti. Bu durumun kendisinde üzüntü, hayal kırıklığı ve suçluluk duygusu yarattığını belirten Nemeth, farklı bir yaşam biçimi aramaya başladı.
Aradığı fikir, parasız yaşamayı seçen bir kişinin hikayesini anlatan bir kitapta karşısına çıktı. Bu yaklaşımın kendisi için bir çıkış yolu olduğunu düşünen Nemeth, İrlandalı yazar Mark Boyle'un parasız yaşam deneyimlerini de inceleyerek bu tercihi nasıl hayata geçirebileceğini araştırdı.
Nemeth'in para kullanmadan yaşama yolculuğu, bir arkadaşının çiftliğine taşınmasıyla başladı. Burada bahçeyle ilgilenerek ve emek vererek barınma ihtiyacını karşılayabildi.
Bugün ise uzun yıllardır tanıdığı Sharon adlı arkadaşının evinde yaşıyor. Bahçe işleri ve evin dışındaki günlük işlere yardımcı olan Nemeth, karşılığında konaklama imkanı elde ediyor.
Beslenme ihtiyacını da farklı kaynaklardan karşılıyor. Kendi yetiştirdiği ürünlerin yanı sıra gönüllü olarak çalıştığı topluluk bahçesinden aldığı gıdalardan yararlanıyor. Ayrıca kullanılmadan atılabilecek yiyecekleri değerlendiriyor, yemek hazırlıyor ve çeşitli ürünleri fermente ederek saklıyor.
Çevresindeki insanlar da zamanla onun bu yaşam biçimine alışmış durumda. Nemeth, ihtiyaç fazlası yiyecekleri kendisine ulaştıran kişilerin bulunduğunu belirtti.
Ancak Nemeth'in yaşamı, bütün ihtiyaçlarını tek başına üretmeye dayanmıyor. Birlikte yaşadığı evdeki diğer insanların satın aldığı yiyecekleri de tüketiyor. Kısacası bu düzen, paranın tamamen ortadan kalktığı bağımsız bir yaşamdan ziyade emek, paylaşım ve karşılıklı yardımlaşma üzerine kurulu.
Nemeth'in gıda üretimine ilgisi yalnızca kişisel ihtiyaçlarını karşılamakla sınırlı değil. Aynı zamanda yaşadığı topluluğun olası krizlere karşı daha dayanıklı olmasını istiyor.
2022 yılında Lismore bölgesinde yaşanan büyük sel felaketi, bu düşüncesini güçlendiren olaylardan biri oldu. Sel nedeniyle bölgedeki marketlerin işleyişinin aksaması, temel ihtiyaçlara erişimin ne kadar hızlı zorlaşabileceğini gösterdi.
Nemeth, bu deneyimin sistemlerin işlemez hale geldiği durumlarda insanların neler yaşayabileceğini anlamasını sağladığını ifade etti.
Bu nedenle yerel iklime uygun ürünler yetiştirmeye, farklı bitkiler denemeye ve toplulukların kendi gıda kaynaklarını çeşitlendirmesine önem veriyor. Tropikal ve subtropikal iklimlerde yetişebilen manyok gibi ürünlerle ilgilenen Nemeth, insanların yalnızca dışarıdan gelen ürünlere bağımlı kalmaması gerektiğini düşündü.
Bununla birlikte, tamamen kendi kendine yetmenin gerçekçi olmadığını da vurguladı. Küçük bir bahçede her türlü ihtiyacı karşılayacak kadar ürün yetiştirmenin mümkün olmadığını belirterek çözümün ortak üretimde ve paylaşımda olduğunu savundu.
Nemeth'in yaklaşımını özetleyen düşüncesi ise şöyle: Önemli olan kendi kendine yeterlilik değil, topluluk olarak birbirinin ihtiyaçlarını karşılayabilmek.
Nemeth'in deneyiminde öne çıkan en önemli unsur, para harcamadan yaşamak kadar çevresindeki insanlarla kurduğu ilişkiler.
Bisikletinin tamir edilmesi gibi maddi destek gerektiren durumlarda başkalarının yardımını kabul ettiğini anlatan Nemeth, kendisinin de zamanını, enerjisini ve becerilerini başkaları için kullandığını belirtti.
Bu karşılıklı destek ağı sayesinde ihtiyaç duyduğunda yardım alabiliyor, başkalarının ihtiyaçları olduğunda ise katkıda bulunabiliyor.
Nemeth'e göre insanlar çoğu zaman düşünüldüğünden daha yardımsever, cömert ve duyarlı. Ona göre bu deneyim, güvenli bir yaşam sürmenin yalnızca kişinin kendi kazancına veya birikimine bağlı olmadığını gösterdi.
Toplumda başarının çoğu zaman maddi kazanç, kariyer ve bireysel bağımsızlık üzerinden değerlendirildiğini düşünen Nemeth, insan ilişkilerinin öneminin yeterince anlaşılmadığını savundu.
Ona göre insanın hayatında güvenebileceği ne kadar çok kişi varsa kendisini o kadar güvende hissetmesi mümkün. Çünkü güçlü ilişkiler, parayla satın alınamayacak bir dayanışma ve aidiyet duygusu sağlayabilir.
Nemeth, kendi deneyiminin herkes için geçerli bir çözüm olduğunu iddia etmiyor. Parasız yaşamanın, özellikle güçlü sosyal bağlara sahip olmayan veya farklı koşullarla mücadele eden kişiler için çok daha zor olabileceğinin farkında.
Üstelik onun yaşam biçimi, paranın tamamen ortadan kalktığı bir sistemde sürmüyor. Barınma ve gıda gibi temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi, başkalarının sahip olduğu kaynaklara, satın aldığı ürünlere ve karşılıklı yardımlaşmaya dayanıyor.
Bu nedenle deneyimini yalnızca bireysel bir tercih olarak değil, toplumsal dayanışmanın önemini gösteren bir örnek olarak değerlendirmek mümkün.
Nemeth, koşulların kendisini yeniden para kullanmaya yöneltebileceğini kabul etse de şimdilik eski yaşamına dönmek istemediğini söyledi.
Yaklaşık 10 yıldır sürdürdüğü yaşam biçimi, Nemeth'in zenginlik ve başarı kavramlarına farklı bir anlam yüklemesini sağlamış durumda.
Onun için zenginlik, sahip olunan eşyaların sayısından veya banka hesabındaki paradan ibaret değil. İhtiyaç duyduğunda yardım alabilmek, başkalarına destek olabilmek ve değerleriyle örtüşen bir hayat yaşayabilmek de en az maddi kaynaklar kadar önemli.
Nemeth'in hikayesi, ekonomik güvencenin önemini ortadan kaldırmıyor. Ancak güvenli ve tatmin edici bir hayatın yalnızca gelir düzeyiyle açıklanamayacağını hatırlattı.
Deneyiminden çıkardığı en önemli sonuç ise inandığı değerlerle yaptığı seçimler arasındaki uyum. Nemeth, yaşamını değiştirmesinin kendisine kazandırdığı en büyük şeyin, artık inandığı ilkeler doğrultusunda hareket edebilmek olduğunu söyledi.
Onun hikayesi, günümüzün tüketim odaklı yaşam anlayışı içinde şu soruyu gündeme getiriyor: Gerçek zenginlik, sahip olduklarımızda mı, yoksa ihtiyaç duyduğumuzda yanımızda bulabileceğimiz insanlarda mı saklı?
Foto kaynak: jolowimpact