Ağzınıza naneli şeker attığınızda neden sanki buz temas etmiş gibi olur? Gerçekten soğuk mu, yoksa sinirlerimiz mi kandırılıyor?
Bilim insanları, bu gizemi çözmek için vücudumuzdaki özel bir sensörü inceledi ve ilk kez nasıl çalıştığını görüntüledi. Bulgular, San Francisco’da düzenlenen 70. Biophysical Society Yıllık Toplantısı’nda paylaşıldı.
Araştırmanın merkezinde TRPM8 adı verilen bir protein kanalı bulunuyor. Duke Üniversitesi’nden araştırmacı Hyuk-Joon Lee’ye göre TRPM8, adeta vücudun içindeki mikroskobik bir termometre gibi çalışıyor.
Bu protein; derimizde, ağzımızda ve gözlerimizde bulunan sinir hücrelerinde yer alır. Hava serinlediğinde ya da sıcaklık yaklaşık 8 ila 28 derece arasına düştüğünde devreye girer. Kanal açılır ve hücrelerin içine küçük elektrik yüklü parçacıklar girer. İşte bu hareket, beyne bir mesaj gönderir ve biz de bunu “soğuk” olarak hissederiz.arçacıklar giriyor. Bu iyon hareketi, beyne elektriksel sinyal göndererek "soğuk" hissini oluşturuyor.
İlginç olan şu: Mentol aslında ortamın sıcaklığını düşürmüyor. Mentol, TRPM8 kanalının belirli bir noktasına bağlanarak onu açıyor ve vücuda sanki gerçekten buz değmiş gibi sinyal gönderiyor. Yani mentol fiziksel bir donma yaratmıyor ama beyin aynı mesajı alıyor.
Araştırmacı Lee bunu şöyle açıklıyor:
“Mentol bir tür numara. Kanalın belirli bir bölümüne bağlanıyor ve soğukmuş gibi açılmasını sağlıyor.”
Bilim insanları TRPM8’in nasıl şekil değiştirdiğini görmek için kryo-elektron mikroskobu kullandı. Bu teknik, hızlıca dondurulan proteinlerin yapısını atomik düzeyde görüntülemeye olanak tanıyor.
Elde edilen görüntüler, soğuk ve mentolün kanalı farklı ama birbiriyle bağlantılı yollar üzerinden açtığını gösterdi: Soğuk, kanalın “gözenek” kısmında doğrudan yapısal değişiklik oluşturuyor.
Mentol ise farklı bir noktaya bağlanarak zincirleme bir etki yaratıyor ve gözenek açılıyor. İkisi birlikte olduğunda ise etki daha da güçleniyor. Araştırmacılar bu kombinasyon sayesinde kanalın tamamen açık halini ilk kez net biçimde görüntüleyebildi.
TRPM8 kanalı yalnızca serinlik hissiyle ilgili değil. Bu proteindeki bozukluklar:
Kronik ağrı
Migren
Kuru göz hastalığı
Bazı kanser türleri ile ilişkilendiriliyor.
Hatta TRPM8’i hedef alan bir ilaç olan acoltremon, ABD’de kuru göz tedavisi için onaylanmış durumda. Mentol benzeri etki yaratarak gözyaşı üretimini artırıyor. Uzmanlara göre bu keşif, daha hedefli ağrı kesicilerin ve duyusal tedavilerin geliştirilmesine kapı aralayabilir.