İstanbul’da kiralık konut arayanlar, yüksek kira bedellerinin yanı sıra ev sahiplerinin uyguladığı detaylı eleme süreçleriyle de karşılaşıyor. Geçmişte ağırlıklı olarak maaş bordrosu ve kefil gibi belgeler talep edilirken, artık kiracı adaylarından meslek bilgilerinden kullandıkları otomobilin markasına kadar pek çok ayrıntı isteniyor.
Kiralık konut piyasasında yaşanan sıkışıklık, ev bulma sürecini de giderek daha zorlu bir hale getiriyor. Beğendiği ev için anlaşma aşamasına gelen kiracı adayları, bu kez mal sahiplerinin hazırladığı kapsamlı formları doldurmak zorunda kalıyor. Bazı başvurular, uzun ve ayrıntılı yapısıyla adeta bir iş görüşmesini andırıyor.
Kiracı adaylarına sunulan formlarda oldukça geniş kapsamlı bilgiler yer alıyor. Bu belgelerde eski ev sahibinin adı ve telefon numarasının yanı sıra aylık gelir, mevcut iş yerinde çalışma süresi, meslek unvanı ve evde ikamet edecek kişi sayısı gibi bilgiler soruluyor.
Bununla da sınırlı kalınmıyor. Adayın kullandığı otomobilin markası, evcil hayvanının bulunup bulunmadığı ve T.C. kimlik numarası da talep edilen bilgiler arasında bulunuyor.
Dünya’dan Hamide Hangül’ün haberine göre, aynı konut için aynı gün içerisinde en az 5 kişinin daha söz konusu formları doldurduğu belirtiliyor. Kiracı seçme sürecinin bir şirketin işe alım görüşmesine benzer şekilde ilerlediği, ev sahibinin nihai değerlendirmesinin ise yaklaşık 10 gün sürdüğü aktarılıyor.
Emlak sektöründeki temsilciler, ev sahiplerinin bu kadar ayrıntılı inceleme yapmasının arkasında geçmiş dönemde yaşanan ödeme sorunlarının bulunduğunu belirtiyor. Özellikle yalnızca kira geliriyle hayatını sürdüren mülk sahiplerinin, gelirlerinin devamlılığını güvence altına alacak kiracılar aradığı ifade ediliyor.
Düzenli gelire sahip olma şartının artık kiralama sürecinin olağan koşullarından biri haline geldiği belirtilirken, insan kaynakları biriminden alınan ve antetli kağıt üzerinde işe giriş tarihini gösteren yazı, maaş bordrosu ve kefil istenmesi de yaygın uygulamalar arasında gösteriliyor.
Emlakçılar, "Bir çok emlakçıda artık kefil isteniyor" ifadelerini kullanırken, kefiller açısından da benzer bir inceleme yapıldığını aktarıyor. Buna göre kefillerin gelir durumlarını ve çalıştıkları süreyi gösteren belgeleri sunmaları da zorunlu tutuluyor.
Tüketici Birliği Federasyonu (TBF) Başkanı Avukat Bülent Deniz, kiracı adaylarından kişisel bilgilerinin bulunduğu bu tür formların istenmesinin hukuken mümkün olabileceğini ifade etti. Ancak söz konusu bilgilerin kişisel veri niteliğinde olması nedeniyle Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Deniz konuyla ilgili değerlendirmesinde, "Ancak bir parantez açalım, O formdaki kişisel bilgiler olduğu için kişisel verilerin korunması yasasına tabi olmalı. Fakat etik olarak da güzel değil. Ancak etik olmasa da maalesef arz talebin dengesizliği böyle bir duruma yol açıyor." ifadelerini kullandı.
Ev sahiplerinin kiracı seçiminde ayrımcılık yasağına uyması gerektiğini de vurgulayan Deniz, "Ayrımcılık yasağına takılmamak şartıyla. Mesela ‘bekara ev verilmez’, ‘öğrenciye kiralanmaz’ şeklinde bir ayrımcılık yapmamak kaydıyla böyle bir form istenebilir" dedi.
Öte yandan bazı mülk sahiplerinin kiracı adaylarından Findeks raporu istediği ve bu rapordaki bilgilerin de kiralama kararında dikkate alındığı belirtiliyor.
İstanbul’da kiralık konut arzının daralmasında kentsel dönüşüm çalışmaları da etkili oluyor. Kent genelindeki dönüşüm projeleri, özellikle bazı semtlerde kiralık ev bulmayı oldukça güçleştiriyor.
Avrupa Yakası’nda Fatih, Güngören ve Merter çevresinde yoğunlaşan kentsel dönüşüm faaliyetleri nedeniyle bölgedeki bazı vatandaşların farklı semtlere taşınmak zorunda kaldığı ifade ediliyor. Bu göç hareketi, diğer ilçelerdeki kiralık konutlara yönelik talebin daha da yükselmesine neden oluyor.
Özellikle Zeytinburnu, Fatih ve Güngören’de kiralık konut arayışının en yoğun seviyelere ulaştığı belirtiliyor.
Sektör temsilcileri, mülk sahiplerinin temel endişesinin kiracının ödeme gücünü güvence altına almak olduğunu belirtiyor. Özellikle tek bir konutu bulunan ve geçimini o evden elde ettiği kira geliriyle sağlayan kişilerin, yaşanabilecek ödeme sorunlarından çekindiği aktarılıyor.
Sektör temsilcileri bu durumu, "Sadece bir evi olan ve o kira geliriyle geçinen mal sahipleri geçim kaygısına düşmemek için güvenli kiracılar arıyor. Acaba kirayı ödeyebilir mi kaygısını kırmak için artık bu tür bilgiler isteniyor. Çünkü yaşanan bazı olumsuz örnekler ev sahiplerini tedirgin ediyor" sözleriyle değerlendiriyor.
Kiracının kira ödemelerini düzenli yapacağına ilişkin güvence sağlamak amacıyla tahliye taahhütnamesi imzalatılması da sektördeki standart uygulamalardan biri olarak öne çıkıyor. Bunun yanında devlet memuru olan kiracı adaylarının da mal sahipleri tarafından özellikle tercih edildiği belirtiliyor.