Plastik ambalajlar, mutfak gereçleri ve gıda saklama kapları günlük yaşamın önemli bir parçası. Ancak plastik üretiminde kullanılan bazı kimyasallar, gıdalara geçerek insan vücuduna ulaşabiliyor. Nature Medicine dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, plastikle teması azaltılmış gıdalar tüketmenin ve yemek hazırlarken farklı malzemeler kullanmanın vücuttaki bazı kimyasalların seviyelerini kısa sürede değiştirebileceğini ortaya koydu.
Avustralya'da yürütülen araştırmada bilim insanları, plastik kaynaklı kimyasallara maruziyeti azaltmaya yönelik uygulamaların etkisini inceledi. Çalışmanın yedi günlük kontrollü denemesine 60 kişi katıldı.
Katılımcılar kontrol grubuna veya plastikle teması azaltmaya yönelik dört farklı uygulama grubundan birine ayrıldı. Bu uygulamalar arasında gıdaların üretiminden tüketimine kadar plastikle temasının mümkün olduğunca azaltılması, plastik mutfak gereçlerinin kullanılmaması ve plastik maruziyetini azaltmayı amaçlayan kişisel bakım ürünlerinin tercih edilmesi yer aldı.
Sonuçlar, özellikle plastikle teması azaltılmış gıdalarla birlikte plastik içermeyen mutfak gereçlerinin kullanıldığı grupta dikkat çekti. Kontrol grubuyla karşılaştırıldığında idrardaki bazı kimyasalların seviyeleri daha düşük ölçüldü:
Mono-n-bütil ftalat: Yüzde 38 daha düşük.
Monobenzil ftalat: Yüzde 54 daha düşük.
Bisfenol A (BPA): Yüzde 60 daha düşük.
Araştırmacılar, kişisel bakım ürünlerinde yapılan değişikliklerin idrardaki plastik kaynaklı kimyasallar üzerinde en düşük etkiyi gösterdiğini, en belirgin sonuçların ise plastikle teması azaltılmış gıdalar ve mutfak gereçleriyle elde edildiğini bildirdi.
Araştırmada özellikle iki kimyasal grubu üzerinde duruldu: ftalatlar ve bisfenoller.
Ftalatlar, plastiğe esneklik kazandırmak için kullanılan maddeler arasında yer alıyor. Plastik ambalajlardan, tabaklardan ve mutfak gereçlerinden gıdalara geçebiliyorlar.
Bisfenoller ise bazı gıda kutularının iç kaplamalarında, saklama kaplarında, pişirme gereçlerinde, içecek şişelerinde ve streç filmlerde bulunabiliyor. Bu maddeler de belirli koşullarda gıdalara veya içeceklere geçebiliyor.
Araştırma ekibi, deneye geçmeden önce 211 kişinin plastik kaynaklı kimyasallara maruziyetini de değerlendirdi. Katılımcıların tamamının, herhangi bir günde en az altı farklı plastik kaynaklı kimyasal metabolitini idrarla attığı görüldü. İşlenmiş ve ambalajlı gıdaların maruziyete katkıda bulunan önemli etkenler arasında olabileceği belirtildi.
Araştırmada gıdaların üretim, işleme, paketleme, saklama ve tüketim aşamalarında plastikle temasını azaltmaya odaklanıldı. Katılımcılara cam, paslanmaz çelik ve ahşap gibi alternatif malzemelerle hazırlanan veya saklanan yiyecekler sunuldu.
Çalışmada kullanılan mutfak gereçleri arasında paslanmaz çelik tencere ve tavalar, su ısıtıcıları, tost makineleri ve ahşap kesme tahtaları da yer aldı. Katılımcılar normalde tüketebilecekleri makarna, salata, et, tereyağı, çikolata, meyve ve atıştırmalıklar gibi yiyecekleri tüketmeye devam etti. Böylece enerji alımlarının benzer düzeyde kalması hedeflendi.
Bu bulgular doğrultusunda günlük yaşamda plastikle teması azaltmak isteyenler şu adımları değerlendirebilir:
Yiyecekleri saklamak için cam kapları tercih etmek.
Yemek hazırlarken paslanmaz çelik veya ahşap gereçlerden yararlanmak.
Özellikle plastik kaplarda mikrodalgada ısıtma yapmaktan kaçınmak.
Mümkün olduğunda plastik ambalajla teması daha az olan gıdaları seçmek.
Bu önlemler, plastikle teması azaltmaya yardımcı olabilecek seçenekler arasında yer alıyor. Ancak araştırmada uygulanan koşulların oldukça kapsamlı olduğu ve sonuçların yalnızca bireysel tercihlerle değil, gıdaların üretim ve paketleme süreçleriyle de bağlantılı olduğu unutulmamalı.
Kimyasalların azalması sağlık risklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor
Araştırmacılar, ftalatların ve bisfenollerin vücutta görece kısa süre kaldığını ve genellikle hızlı biçimde atıldığını belirtiyor. Bununla birlikte, bu maddelerin uzun vadeli sağlık üzerindeki etkileri ve vücutta hangi seviyelerin güvenli kabul edilebileceği konusunda hâlâ yanıtlanması gereken sorular bulunuyor.
Bazı gözlemsel araştırmalarda bu kimyasallara maruziyet ile kalp ve damar hastalıkları, metabolik sendrom ve kısırlık gibi sağlık sorunları arasında ilişkiler bildirilmiş olsa da bu ilişkiler tek başına doğrudan neden-sonuç bağlantısını kanıtlamıyor.
Çalışmanın en önemli bulgusu, plastikle teması azaltmanın bazı kimyasalların vücuttaki seviyelerini kısa sürede değiştirebileceğini göstermesi. Ancak yedi gün içinde ölçülen bu düşüşün uzun vadede hastalık riskini azaltıp azaltmadığını belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyuluyor.