Dünya genelinde milyonlarca kişiyi etkileyen demans, genellikle hafıza kaybı ile özdeşleştirilse de, uzmanlar hastalığın çok daha karmaşık davranışsal sinyalleri olduğuna dikkat çekiyor. Son yapılan açıklamalar, özellikle öğleden sonra ve akşam saatlerinde yoğunlaşan spesifik bir duruma ışık tutuyor: Sundowning (Gün Batımı) Sendromu.
The Dementia Care Hub CEO'su ve Portsmouth Üniversitesi'nden Psikolog Dr. Kellyn Lee, hasta yakınlarını bu sinsi belirtiye karşı uyardı.
Dr. Lee, demans hastalarında görülen bu durumun günün herhangi bir saatinde yaşanabileceğini ancak en sık öğleden sonra başlayıp akşam saatlerine kadar sürdüğünü söyledi.
Kişi gün boyu sakin görünürken, öğleden sonra aniden:
Aşırı endişeli,
Huzursuz (ajitasyon),
Kafa karışıklığı yaşayan bir ruh haline bürünebiliyor.
Dr. Lee, bu durumu "Kişinin davranışlarının öğleden sonradan akşama doğru giderek daha tutarsız hale gelmesi" olarak tanımlıyor.
Alzheimer Derneği ve uzmanlara göre "Gün Batımı Sendromu"nun kesin nedeni tam olarak bilinmese de, tetikleyicilerin güneşin batışından ziyade, hastanın karşılanmamış ihtiyaçları ile ilgili olduğu düşünülüyor.
Öğleden sonra artan bu krizlerin arkasında şu nedenler yer alabilir;
Biyolojik Saat Bozulması: Beyindeki hasar nedeniyle uyku-uyanıklık döngüsünün karışması.
Fiziksel İhtiyaçlar: Açlık, ağrı veya hormonal dengesizlikler.
Duyusal Yük: Gün boyu maruz kalınan ses ve ışığın yarattığı aşırı uyarılma ya da tam tersi, yetersiz ışık.
Yorgunluk: Günün sonuna doğru artan zihinsel ve fiziksel bitkinlik.
Sundowning sendromu genellikle hastalığın orta evrelerinde görülse de, aslında hastalığın çok daha erken belirtileri mevcut. Son derece zor bir hastalık olan demansa karşı tetikte olmakta fayda var. İşte demansın en erken belirtileri;
Ruh halinde ani değişimler
Konsantrasyon güçlüğü
Para üstü hesaplama gibi günlük basit işlerde zorlanma
Konuşurken doğru kelimeyi bulamama
Zaman ve mekan algısını yitirme
Uzmanlar, bu belirtilerin yaşlanmanın doğal bir sonucu olmadığını, "Hafif Bilişsel Bozukluk" (MCI) veya demans başlangıcı olabileceğini belirtiyor.