Geleneksel tuvalet sistemleri su, boru hatları ve kanalizasyon altyapısına ihtiyaç duyuyor. Ancak dünyanın birçok bölgesinde bu altyapılar bulunmuyor. NASA'da görev yaptığı dönemde astronotların da uzayda benzer bir sorunla karşı karşıya olduğunu fark eden bilim insanı Diana Yousef, bu fikirden yola çıkarak suya ve kanalizasyon bağlantısına ihtiyaç duymayan iThrone'u geliştirdi.
Diana Yousef ve change:WATER Labs ekibi tarafından geliştirilen iThrone, atıkları kanalizasyon sistemine taşımak için su kullanmıyor. Bunun yerine atığın içindeki sıvı, özel bir membran aracılığıyla uzaklaştırılıyor.
MIT Solve tarafından paylaşılan teknik bilgilere göre insan dışkısının yaklaşık yüzde 95'i sudan oluşuyor. iThrone, nefes alabilen ve kompostlanabilir bir membran kullanarak bu nemin büyük bölümünü buharlaştırıyor.
Sistemin ünite içerisinde günlük olarak biriken sıvının yaklaşık yüzde 90 ila 95'ini buharlaştırabildiği belirtiliyor. Böylece toplanması ve işlenmesi gereken atık miktarı önemli ölçüde azalıyor.
Projenin ortaya çıkışında Yousef'in NASA'daki çalışmaları önemli rol oynadı. Uzayda geleneksel kanalizasyon sisteminin bulunmadığını fark eden bilim insanı, benzer altyapı sorunlarının dünyanın farklı bölgelerinde yaşayan topluluklar için de geçerli olduğunu gördü.
Bazı topluluklar su ve kanalizasyon şebekelerinden uzak bölgelerde yaşarken, bazı yerlerde geleneksel altyapının kurulması ekonomik veya teknik açıdan oldukça zor olabiliyor.
Projenin ilk geliştirildiği dönemde paylaşılan Global Citizen verilerine göre dünya genelinde 4,2 milyar insan güvenli sanitasyon hizmetlerine erişim konusunda sorun yaşıyordu.
Bu nedenle ekip, mevcut su ve kanalizasyon şebekelerinden bağımsız çalışabilecek bir sistem geliştirmeye yöneldi.
iThrone artık yalnızca laboratuvar ortamında geliştirilen bir teknoloji olmaktan çıktı. Projenin yürütücülerine göre sistemler Uganda, Panama ve ABD'de 20 binden fazla kişinin güvenli sanitasyon imkanına erişmesine yardımcı oldu.
Teknolojinin özellikle geleneksel kanalizasyon altyapısının kurulmasının zor veya maliyetli olduğu bölgelerde kullanılabilmesi hedefleniyor.
Sistemin atık miktarını kaynağında azaltması, kanalizasyon bulunmayan bölgelerde toplama ve taşıma süreçlerini de kolaylaştırmayı amaçlıyor.
Kanalizasyon sisteminin bulunmadığı bölgelerde atıkların depolanması, toplanması ve taşınması için alternatif yöntemlere ihtiyaç duyuluyor. Biriken atık miktarı arttıkça bu işlemlerin maliyeti ve lojistik yükü de artıyor.
iThrone ise atıkların önemli bölümündeki suyu toplama aşamasından önce uzaklaştırarak taşınması gereken hacmi azaltmayı amaçlıyor. MIT Solve'a sunulan teknik açıklamalara göre bu yöntem, merkezi olmayan atık yönetiminde gereken operasyonel yükü ve maliyetleri azaltabilir.
Böylece proje yalnızca farklı bir tuvalet sistemi geliştirmeyi değil, aynı zamanda büyük ölçekli altyapı yatırımlarına daha az bağımlı bir sanitasyon modeli oluşturmayı hedefliyor.
Diana Yousef, Ağustos 2026'da sosyal etki yaratma potansiyeli taşıyan girişimlere verilen Global Citizen Waislitz Disruptor Award ödülüne layık görüldü. Ödül kapsamında projenin büyütülmesi için 100 bin dolarlık destek sağlandı.
Proje ekibi, bu finansmanla iThrone sistemlerinin daha geniş kitlelere ulaştırılmasını ve nihai olarak milyonlarca kişinin sanitasyon hizmetlerinden faydalanmasını hedefliyor.
Ancak teknolojinin milyonlarca kişiye ulaştırılması için üretim, dağıtım, bakım ve farklı toplulukların ihtiyaçlarına uyarlama gibi aşamaların da çözülmesi gerekiyor.
Su ve kanalizasyon altyapısından bağımsız çalışan bu sistem, geleneksel sanitasyon anlayışına alternatif bir yaklaşım ortaya koyuyor. Projenin mevcut sonuçlarına göre teknoloji, üç ülkede 20 binden fazla kişinin sanitasyona erişiminin iyileştirilmesinde şimdiden kullanılmış durumda.