Journal of the American Medical Directors Association dergisinde yayımlanan çalışmada, diş kaybı ile demans arasındaki ilişki incelendi.
Demansın ortaya çıkmasında rol oynayan faktörler henüz tüm yönleriyle bilinmiyor. Ancak bilim insanları, hastalığın gelişme riskini azaltabilecek veya başlangıcını geciktirebilecek değiştirilebilir etkenler üzerinde araştırmalarını sürdürüyor. Daha önce yapılan çalışmalar, fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, depresyon ve sosyal izolasyon gibi faktörlerin demansla ilişkili olabileceğini göstermişti.
Japonya'da gerçekleştirilen yeni bir araştırma ise ağız ve diş sağlığının da bu faktörler arasında daha fazla dikkate alınması gerektiğini ortaya koyan bulgular sundu.
Tohoku Üniversitesi'nden Maho Iwata'nın da yer aldığı araştırma ekibi, Japonya Gerontolojik Değerlendirme Çalışması (JAGES) kapsamında toplanan verileri değerlendirdi. Araştırmaya 65 yaş ve üzerindeki 47 bin 293 yetişkin dahil edildi. Katılımcılar 2013 ile 2022 yılları arasında yaklaşık 9 yıl boyunca takip edildi. Bu süreçte 8 bin 247 kişide demans gelişti. Bu sayı, araştırmaya katılanların yüzde 17,4'üne karşılık geldi. Bilim insanları, katılımcıların ağızlarında kalan doğal diş sayısını ağız sağlığının bir göstergesi olarak kullandı.
Araştırmacılara göre diş kaybı, ileri düzey çürükler ve ciddi diş eti hastalıkları gibi uzun yıllara yayılan ağız sağlığı sorunlarının bir sonucu olabiliyor.
Araştırmada katılımcılar ağızlarında kalan diş sayısına göre dört gruba ayrıldı. Sonuçlar, daha az doğal dişe sahip kişilerde demans görülme sıklığının daha yüksek olduğunu gösterdi.
20 veya daha fazla dişi bulunan kişilerde demans görülme sıklığı 100 kişi-yılı başına 1,63 olarak hesaplandı. Bu oran, 10-19 dişi bulunanlarda 2,31'e, 1-9 dişi bulunanlarda 2,97'ye yükseldi. Hiç doğal dişi kalmayan kişilerde ise 100 kişi-yılı başına 4,34 demans vakası görüldü.
Araştırmacılar yaş, cinsiyet ve gelir gibi değişkenleri hesaba kattıklarında da diş kaybıyla demans arasında bağlantı bulunduğunu belirledi. 20 veya daha fazla dişi bulunanlarla karşılaştırıldığında demans riski, 10-19 dişi olanlarda yüzde 14, 1-9 dişi olanlarda yüzde 12, hiç dişi bulunmayanlarda ise yüzde 27 daha yüksek hesaplandı.
Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de diş kaybının diğer demans risk faktörleriyle karşılaştırılması oldu. Bilim insanları, toplum düzeyinde belirli faktörlerle ilişkili hastalık yükünü tahmin eden istatistiksel bir yöntem kullandı. Bu hesaplamada diş kaybı için yüzde 7,2'lik bir oran elde edildi.
Söz konusu oran, araştırmada değerlendirilen faktörler arasında depresif belirtilerin yüzde 10,5 ve sosyal izolasyonun yüzde 9,4'lük oranlarının ardından üçüncü sırada yer aldı.
Erkekler ayrı değerlendirildiğinde diş kaybı, yüzde 12'lik tahmini oranla incelenen faktörler arasında ilk sıraya yükseldi. Kadınlarda ise yüzde 6,1'lik oranla dördüncü sırada yer aldı.
Araştırmacılar, bu sonuçların diş kaybının özellikle erkeklerde demansla ilişkili önemli göstergelerden biri olabileceğini düşündürdüğünü belirtti. Ancak söz konusu yüzdeler, diş kaybının demans vakalarının doğrudan nedeni olduğunu göstermiyor.
Bilim insanları, ağız ve diş sağlığı ile bilişsel işlevler arasındaki bağlantıyı açıklayabilecek birkaç olası mekanizma üzerinde duruyor. Bunlardan ilki beslenmeyle ilgili.
Diş kaybı, kişinin çiğneme yeteneğini olumsuz etkileyerek bazı besinleri tüketmesini zorlaştırabiliyor. Bu durum yetersiz veya dengesiz beslenmeye yol açabiliyor. Beslenme sorunları da bilişsel gerilemeyle ilişkili faktörler arasında yer alıyor. Bir diğer olası neden ise sosyal izolasyon. Diş kaybı bazı kişilerde sosyal yaşamdan uzaklaşmaya neden olabiliyor.
Ayrıca diş eti hastalıklarıyla ilişkili iltihabi süreçlerin vücutta daha yaygın inflamasyona katkıda bulunabileceği ve bunun bilişsel sağlık üzerinde etkili olabileceği düşünülüyor. Ancak bu mekanizmaların demans gelişimindeki rolünü kesin olarak belirlemek için daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç duyuluyor.