Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi, veri merkezlerinin enerji ve su tüketimini artırırken küresel enerji kaynakları üzerindeki baskıyı da ağırlaştırıyor. Ancak Danimarka'da geliştirilen yeni bir teknoloji, bu merkezlerde üretilen ve genellikle dışarıya salınan büyük miktardaki ısının yeniden değerlendirilmesini sağlıyor.
Dünya genelinde 12 bin 500'den fazla veri merkezi bulunuyor ve her geçen gün yenileri faaliyete geçiyor. Yüz milyarlarca litre su tüketen bu sistemler, elektrik şebekelerine büyük yük bindirmenin yanı sıra muhtemelen küresel ısınmaya da büyük ölçüde katkıda bulunuyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) verilerine göre veri merkezleri, 2024 yılında 485 teravatsaat elektrik tüketti. Bu miktar, dünyanın toplam enerji arzının yüzde 1,5'ine veya Almanya'nın toplam elektrik üretimine eşdeğer.
Söz konusu oran, 2030 yılına kadar iki katına çıkarak yüzde 3'e ulaşacak. Bu tüketimde yapay zekânın gelişiminden kaynaklanan pay da üstel biçimde büyüyecek.
Ülkeler enerji bağımsızlığını sağlamaya ve karbondioksit emisyonlarını önemli ölçüde azaltmaya çalışırken Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu da Google, Amazon ve Microsoft gibi büyük ölçekli bulut hizmeti sağlayıcılarının hızla genişlemesinin ve bunları destekleyen veri merkezlerinin dünya genelindeki elektrik sistemleri için giderek büyüyen bir tehdit oluşturduğu uyarısında bulundu.
Veri merkezlerinin yaygınlaşması, geniş çaplı tepkiye yol açıyor. Hollanda'da polis, Amsterdam yakınlarında yeni bir Microsoft veri merkezinin inşasını protesto eden kişileri gözaltına aldı.
ABD'de ise yapay zekâ ve SpaceX faaliyetlerini vergi avantajlarından yararlanmak amacıyla Teksas'a taşıyan Elon Musk, bölge sakinlerinin tepkisiyle karşı karşıya kaldı. Teksaslı seçmenler, Musk'ın Cumhuriyetçi Parti kampanyalarına yüz milyonlarca dolar aktarmasına rağmen, ara seçimlerde yaklaşık 40 yıl sonra ilk kez Demokrat bir senatör olan James Talarico'yu seçti.
Danimarka'nın Sønderborg kentindeki Güney Danimarka Üniversitesi'nde mayıs ayında faaliyete geçen Bitten süper bilgisayarı, ülke genelindeki akademik araştırmalar için başlıca yapay zekâ hesaplama kaynağı haline geldi.
Derinlemesine veri analizleri ve karmaşık bilimsel simülasyonlar için gereken işlem gücünü sağlayan Bitten, diğer süper bilgisayarlar ve yapay zekâ veri merkezleri gibi yüksek miktarda enerji tüketiyor.
Sistemin özel işlemcileri, yoğun iş yüklerini gerçekleştirirken günün 24 saati büyük miktarda ısı üretiyor.
Ancak diğer yapay zekâ merkezlerinin aksine, burada ısının havaya karışmasına izin verilmiyor, ortaya çıkan atık ısının yüzde 100'ü geri kazanılıyor. Bu, teknoloji şirketi Hewlett Packard Enterprise ile Danimarkalı mühendislik şirketi Danfoss tarafından ortaklaşa tasarlanan gelişmiş sıvı soğutma teknolojisiyle sağlanıyor.
Geleneksel klima ve fan sistemlerinin yerini alan teknoloji, soğutucu sıvıyı yüksek sıcaklıktaki işlemci çiplerinin doğrudan üzerinden geçirerek açığa çıkan ısıyı topluyor.
Toplanan ısı daha sonra Sønderborg'un belediyeye ait bölgesel ısıtma şebekesine aktarılabiliyor. Böylece 75 bin kişinin yaşadığı kentte konutların ısıtılmasına katkı sağlanabiliyor.
Danfoss Climate Solutions Başkanı Kristian Strand, Al Jazeera'ye yaptığı açıklamada, fotoğraf çekmek veya belge yüklemek gibi günlük dijital işlemlerin bile veri merkezlerinde işlem yapılmasını gerektirdiğini belirtti.
Strand, bu işlemlerin uzaklaştırılması gereken ısı oluşturduğunu belirterek atık ısı geri kazanım sistemi sayesinde sürecin sonunda veri merkezinden sıcak su elde edildiğini söyledi.
Elde edilen sıcak suyun yalnızca evlerin ısıtılmasında değil, endüstriyel süreçlerde de kullanılabileceğini vurguladı.
Dünya genelindeki endüstriyel faaliyetler sırasında ortaya çıkan muazzam miktardaki enerji, kullanılmadan atmosfere karışıyor.
Kristian Strand'ın aktardığına göre Danfoss'un hesaplamaları, Avrupa'da bir yılda boşa harcanan ısının Paris'in enerji ihtiyacını 48 yıl boyunca karşılamaya yetecek düzeyde olduğunu gösteriyor.
Strand'ın aktardığına göre dünya genelinde kullanılan enerjinin yaklaşık üçte ikisi de fazla ısı olarak dışarı atılıyor.
Yaklaşık 4 bin veri merkezine ev sahipliği yapan ABD, bu alanda açık ara dünya lideri konumunda bulunuyor. Ülkedeki veri merkezleri, toplam elektrik tüketiminin yüzde 5'ini oluşturuyor.
Buna rağmen ABD'de atık ısının çok küçük bir bölümü geri kazanılıyor. Bunun nedeni, ortaya çıkan ısının kullanılabileceği bir yer bulunmaması.
Oxford Üniversitesi Enerji ve İklim Politikası Profesörü Jan Rosenow, veri merkezlerinin yalnızca arsanın en ucuz olduğu yerlere değil, ürettikleri ısının kullanılabileceği bölgelere kurulması gerektiğini söyledi.
Rosenow'a göre İskandinav ülkeleri, atık ısının geri kazanılması konusunda öncü konumda.
Rosenow'un aktardığına göre Danimarka'nın Odense kentindeki Meta veri merkezi, yılda yaklaşık 100 gigavatsaat ısıyı geri kazanıyor. Bu miktar, 6 bin 900 konutun ısıtılmasına yetecek düzeyde.
Rosenow, İsveç'in başkenti Stockholm'de veri merkezlerinden elde edilen ısının 2014 yılından bu yana kentin ısıtma şebekesine aktarıldığını da belirtti.
Atık ısı geri kazanım teknolojisinin kullanım alanı yalnızca veri merkezleriyle sınırlı değil.
Danfoss, süpermarketlerdeki soğutma sistemlerinden fabrikalara ve atık su arıtma tesislerine kadar farklı alanlarda ortaya çıkan ısının değerlendirilebileceğini gösteriyor.
Şirketin mühendisleri, yakın zamanda Sønderborg Hastanesi'nde yüksek karbon emisyonuna yol açan iki gaz kazanını, atık ısıyı geri kazanan bir ısı pompası sistemiyle değiştirdi.
Yeni sistem, MRI tarayıcıları gibi tıbbi cihazlardan ve ameliyathaneler, hasta servisleri ile koridorların sıcaklığını düzenleyen sistemlerden açığa çıkan ısıyı topluyor.
Daha önce soğutma kuleleri aracılığıyla dışarı atılan bu enerji, artık hastanenin ısıtma ihtiyacının karşılanmasında kullanılıyor.
Böylece hastane, yılın dokuz ayında enerji açısından bağımsız hale gelirken bölgesel ısıtma şebekesine de ısı aktarabiliyor. Bu durum, ısıtma giderlerinde önemli tasarruf sağlıyor.
Sønderborg Hastanesi Teknik Hizmetler Başkanı Lasse Bo Madsen, projenin ekonomik açıdan da oldukça avantajlı olduğunu belirtti.
Madsen, yatırımın iki yıldan kısa sürede kendisini amorti edeceğini ve sağlanan tasarruf sayesinde hasta bakımına ve tarayıcılar gibi yeni tıbbi ekipmanlara daha fazla kaynak ayrılabileceğini söyledi.
Danfoss Climate Solutions Başkanı Kristian Strand'a göre atık ısının yeniden kullanılması, enerji tasarrufu sağlamak ve karbon emisyonlarını azaltmak açısından büyük bir fırsat sunuyor.
Strand, atık ısının henüz yeterince değerlendirilmemiş çok büyük bir enerji kaynağı olduğunu belirterek bu enerjinin kullanılmasının fosil yakıtlara bağımlılığı azaltırken ekonomik açıdan da fayda sağladığını vurguladı.
Yapay zekâ alanındaki büyüme hızlanırken faaliyete geçen her yeni veri merkezi, küçük bir kentin ihtiyacını karşılamaya yetecek kadar elektrik talep ediyor.
Danfoss, geliştirilen atık ısı geri kazanım teknolojisinin daha geniş ölçekte uygulanabilmesinin, küresel enerji arzı üzerindeki giderek artan baskıyı hafifletmeye yardımcı olabileceğine inanıyor.
Kaynak: Al Jazeera
Bu haberin ana görseli yapay zeka ile oluşturulmuştur. Temsili görseldir.
markasıdır.
Haber Gönder
Okuyucu Yorumları 0 yorum