Avusturya'daki Graz Teknoloji Üniversitesi'nden Elisabeth Lex ve ekibinin yürüttüğü araştırmada, kısa video platformlarının kullanıcılar üzerindeki etkileri incelendi. Çalışma, 2026 yılında düzenlenen ASSETS konferansı öncesinde ön baskı olarak yayımlandı.
Araştırmaya 302 yetişkin katıldı. Katılımcıların 65'i doktor tarafından ADHD tanısı aldığını, 85'i ise kendisini ADHD olarak tanımladığını belirtti. Araştırmada YouTube Shorts en çok kullanılan platform olurken Instagram Reels ve TikTok onu takip etti.
Katılımcılardan kısa video izleme alışkanlıklarıyla ilgili 15 ifadeyi 1 ile 7 arasında puanlamaları istendi. Sonuçlara göre ADHD olan kişiler, izlemeye başladıktan sonra videoları bırakmakta daha fazla zorlandıklarını belirtti.
Video akışından ayrılmanın ne kadar zor olduğu sorulduğunda ADHD olan katılımcıların verdiği tipik yanıt 7 üzerinden 5 olurken ADHD olmayanlarda bu puan 3 olarak ölçüldü.
Araştırmacılar, ADHD olan kişilerin video izlerken zamanın nasıl geçtiğini fark etmekte de daha fazla zorlandığını belirtti. Zaman körlüğü olarak tanımlanan bu durum, kişinin geçen süreyi doğru değerlendirememesi anlamına geliyor.
Araştırmada ADHD olan katılımcıların yalnızca video izlemeyi bırakmakta değil, izleme sonrasında da farklı deneyimler yaşadığı görüldü.
Bu kişiler, ekran başında geçirdikleri zamandan daha sık pişmanlık duyduklarını, izledikleri videoların kendilerine değer katmadığını düşündüklerini ve yapmaları gereken işleri ertelediklerini bildirdi. Uzun süre video izledikten sonra ruh hallerinin kötüleştiğini ve daha fazla suçluluk hissettiklerini de belirttiler.
Araştırmacılar bu durumu "etkileşim tuzağı" olarak adlandırdı. Buna göre algoritmaların kullanıcının ilgisini çeken videoları arka arkaya sunması, özellikle ADHD olan kişiler için ekrandan uzaklaşmayı zorlaştırabiliyor.
Araştırmada katılımcılara kısa video uygulamalarında kullanılabilecek yedi farklı özellik fikri de sunuldu. Bunlar arasında belirli bir süre sonra hatırlatma yapılması, izlenebilecek video sayısının sınırlandırılması ve belirli bir sürenin ardından zorunlu mola verilmesi yer aldı.
Katılımcıların tüm grupları bu önerilere olumlu yaklaştı. En yüksek puanı ise oturum başına video sayısını sınırlayan ve belirli bir sürenin ardından mola verilmesini sağlayan özellikler aldı.
Araştırmacılara göre kısa video platformlarının yalnızca kullanıcıların ilgisini çekmeye değil, izleme süresini kontrol etmelerine de yardımcı olacak şekilde tasarlanması gerekiyor.