İklim değişikliğinin en çarpıcı yönü de burada ortaya çıkıyor: Dünyayı en fazla kirletenler ile iklim felaketlerinden en ağır zararı görenler çoğu zaman aynı ülkeler değil.
Sanayileşme sürecinde büyük ekonomik kazanımlar elde eden gelişmiş ülkeler, yıllar boyunca atmosfere yüksek miktarda sera gazı saldı. Bugün ise bu emisyonların sonuçlarıyla mücadele etmek zorunda kalanlar arasında ekonomik imkanları sınırlı ülkeler, küçük ada devletleri ve tarıma bağımlı toplumlar ön sıralarda yer alıyor.
Pakistan'da yaşanan seller, Afrika'daki kuraklık, Pasifik'teki ada ülkelerinin yükselen deniz seviyeleri karşısında verdiği var olma mücadelesi, iklim krizinin yalnızca çevresel bir mesele olmadığını açıkça gösteriyor. Bu aynı zamanda bir insan hakları, kalkınma ve küresel adalet meselesi.
Tam da bu noktada Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın uluslararası platformlarda sık sık dile getirdiği "Dünya 5'ten büyüktür" sözü, iklim mücadelesi açısından da önemli bir anlam taşıyor. Çünkü dünyanın geleceği, yalnızca ekonomik ve siyasi gücü elinde bulunduran birkaç ülkenin kararlarına bırakılamaz.
Atmosfer bütün insanlığın ortak alanıysa, bu alanın korunmasına ilişkin kararlar da bütün insanlığın ortak sorumluluğu olmalı.
Bugün gözler Antalya'da. Türkiye'nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, dünya ülkelerini iklim krizine karşı ortak çözüm arayışında bir araya getiriyor.
Ancak Antalya'daki buluşmayı yalnızca diplomatik görüşmelerin yapıldığı uluslararası bir organizasyon olarak değerlendirmek eksik olur. Bu zirve, dünyanın geleceğine ilişkin beklentilerin, anlaşmazlıkların ve sorumlulukların yeniden masaya yatırıldığı kritik bir döneme denk geliyor.
Türkiye'nin COP31 kapsamında ortaya koyduğu "Diyalog, Uzlaşı ve Aksiyon" yaklaşımı da bu açıdan dikkat çekici.
Çünkü iklim diplomasisinde artık yalnızca hedef açıklamak yeterli değil. Alınan kararların ülkelerin politikalarına, şehirlerin altyapısına, üretim biçimlerine ve insanların günlük yaşamına yansıması gerekiyor.
COP31'in bir uygulama zirvesine dönüşmesi beklentisi de tam olarak bu ihtiyaca dayanıyor.
İklim krizine karşı mücadele, yalnızca karbon salımını azaltma hedeflerinden ibaret değil. Kuraklıkla mücadele eden çiftçiye destek verilmesi, su kaynaklarının korunması, şehirlerin aşırı sıcaklara ve sellere karşı dirençli hale getirilmesi, temiz enerji yatırımlarının artırılması ve iklim felaketlerinden etkilenen toplumların desteklenmesi de bu mücadelenin ayrılmaz parçaları.
COP31'de yanıt bekleyen en önemli sorulardan biri de gelişmiş ülkelerin tarihsel sorumluluklarını ne ölçüde yerine getireceği.
İklim finansmanı, kayıp ve zarar mekanizmaları, temiz teknolojiye erişim ve gelişmekte olan ülkelere sağlanacak destekler artık ertelenmemesi gereken başlıklar. Çünkü ekonomik kaynakları sınırlı ülkelerden, aynı imkanlara sahipmiş gibi iklim mücadelesi vermelerini beklemek gerçekçi değil.
Bir ülkenin iklim felaketlerine karşı korunabilmesi, yalnızca coğrafi koşullarına değil, ekonomik gücüne de bağlı.
Güçlü ülkeler altyapılarını yenileyebilir, erken uyarı sistemleri kurabilir ve afet sonrasında hızla toparlanabilirken yoksul toplumlar aynı felaketin ardından yıllarca kendine gelemeyebilir.
Bu nedenle iklim politikalarının merkezinde yalnızca emisyon rakamları değil, hakkaniyet de bulunmalı.
Türkiye'nin Antalya'da ev sahipliği yaptığı COP31, bu eşitsizliğin daha yüksek sesle dile getirilmesi için önemli bir fırsat sunuyor. Türkiye, bir yandan iklim değişikliğiyle mücadelede kendi uygulamalarını uluslararası kamuoyuna aktarırken diğer yandan farklı ekonomik ve coğrafi koşullara sahip ülkelerin beklentilerini ortak bir zeminde buluşturabilir.
COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, "Sessiz yığınların ve kırılgan coğrafyaların en gür sesi olacağız."
Elbette uluslararası zirvelerin büyüklüğü, katılımcı sayısı veya verilen mesajların etkileyiciliği tek başına başarı anlamına gelmiyor. Asıl başarı, müzakere masasında alınan kararların sahada karşılık bulmasıyla ortaya çıkacak.
Antalya'dan çıkacak sonuçlar, yalnızca ülkelerin iklim hedeflerini değil, gelecek nesillerin nasıl bir dünyada yaşayacağını da etkileyecek.
Bugün bir çiftçinin tarlasında yaşadığı su sıkıntısı, yarın gıda fiyatlarını; bir bölgede meydana gelen sel, başka ülkelerdeki üretim ve tedarik zincirlerini etkileyebilir. İklim krizinin sınır tanımayan yapısı, hiçbir ülkenin bu mücadeleden tek başına başarıyla çıkamayacağını gösteriyor.
Bu nedenle COP31, ülkelerin birbirlerine taahhütlerini hatırlattığı bir toplantı olmanın ötesine geçmeli. Daha adil bir iklim finansmanı sistemi kurulmalı, kırılgan ülkelerin ihtiyaçları dikkate alınmalı ve çevreyi korumaya yönelik kararlar ekonomik çıkarların gölgesinde kalmamalı.
Unutulmamalı ki iklim krizinin kazananı olmayacak. Bugün önlem almayan ülkeler de yarın bu krizin ekonomik, sosyal ve insani sonuçlarıyla yüzleşmek zorunda kalacak.
Dünya gerçekten 5'ten büyükse, iklimin geleceği de birkaç ülkenin kararlarından büyük olmalı.
Antalya'daki COP31'in önemi tam da burada yatıyor. Dünya artık yeni vaatlerden çok, yerine getirilen sözlere; uzun müzakerelerden çok somut adımlara; güçlünün çıkarlarından çok ortak geleceğin korunmasına ihtiyaç duyuyor.
Çünkü mesele yalnızca iklimi kurtarmak değil, bu dünyada herkes için yaşanabilir bir gelecek bırakabilmek.
Ve bunun yolu, iklim mücadelesini bir güç yarışından çıkarıp gerçek bir adalet mücadelesine dönüştürmekten geçiyor.