Plastikler, petrol veya doğal gazdan elde edilen hidrokarbon adı verilen moleküllerden üretilir. Bu maddeler yüksek sıcaklıklarda ısıtıldığında daha küçük moleküllere, yani monomerlere ayrılır.
Metan, etan, propan ve bütan bu monomerlere örnektir.
Bu monomerler bir araya getirilerek daha büyük yapılar olan polimerleri oluşturur.
Farklı monomer kombinasyonları farklı plastik türlerini ortaya çıkarır. Elde edilen bu plastikler granül, toz veya sıvı halde üretim tesislerine gönderilir.
Şişe üretiminde plastik, yüksek sıcaklıkta eritilerek kalıplara enjekte edilir ve burada soğuyarak sertleşir. Böylece bildiğimiz plastik şişe formu ortaya çıkar.
Plastikler iki ana gruba ayrılır:
Termoset plastikler: Şekil aldıktan sonra tekrar eritilemez ve geri dönüştürülemez.
Termoplastikler: Eritilip yeniden şekillendirilebilir, yani geri dönüştürülebilir.
Su şişeleri genellikle termoplastik malzemelerden yapılır.
Plastik ürünlerin altında yer alan geri dönüşüm kodları (RIC), ürünün hangi tür plastikten yapıldığını gösterir:
1 (PET- Polietilen Tereftalat): Su ve içecek şişelerinde yaygın. Hafif ve geri dönüştürülebilir.
2 (HDPE- Yüksek Yoğunluklu Polietilen): Süt bidonları ve temizlik ürünlerinde kullanılır. Dayanıklıdır ve geri dönüşümü yaygındır.
7 (Diğer): Genellikle geri dönüştürülemez. Polikarbon spor şişeleri bu gruptadır.
Uzmanlara göre, geri dönüşüm için en uygun plastikler '1' ve '2' kodlu olanlardır.
Çoğu üretici plastik su şişelerini tek kullanımlık olarak tasarlar. Yeniden kullanım ise bazı riskler barındırabilir.
Kimyasal sızıntı riski: Plastik şişeler uzun süre kullanıldığında veya güneş ışığına maruz kaldığında içindeki bazı kimyasallar suya geçebilir:
Antimon: PET üretiminde kullanılır. Yüksek seviyelerde mide bulantısı ve uzun vadede sağlık sorunlarına yol açabilir.
BPA (Bisfenol A): Bazı plastiklerde bulunur ve hormon sistemi üzerinde etkili olabilir.
Ftalatlar: Esnek plastiklerde kullanılır, çocuklarda gelişim sorunlarıyla ilişkilendirilmiştir.
Uzmanlar, özellikle sıcak ortamlarda plastik şişe kullanılmamasını öneriyor.
Bilim insanlarına göre en büyük risk kimyasal değil, bakteri oluşumu.
Bu nedenle plastik şişeler yeniden kullanılacaksa mutlaka iyice yıkanmalıdır. Ancak yine de sık kullanım önerilmez.
Geri dönüşümün etkili olabilmesi için:
Türkiye’de birçok belediye plastik atıkları ayrı toplama sistemleriyle geri dönüşüme kazandırıyor.
Uzmanlar, hem sağlık hem çevre açısından şu alternatifleri öneriyor:
Bu seçenekler hem daha hijyenik hem de uzun vadede daha çevre dostu.
Plastik su şişeleri pratik olsa da uzun süreli ve tekrar kullanım için ideal değil. Hem kimyasal riskler hem de bakteri oluşumu nedeniyle uzmanlar, bu şişelerin sınırlı kullanımını ve mümkünse alternatif ürünlere yönelinmesini öneriyor.