Dünya’da bir günün 24 saat olduğu kabul ediliyor ancak gezegenimiz aslında her gün tam olarak aynı hızda dönmüyor. Bu küçük değişimler günlük yaşamda fark edilmese de bilim insanları tarafından son derece hassas ölçümlerle takip edilebiliyor.
Yaklaşık 30 yıllık gözlemleri inceleyen araştırmacılar, Dünya’nın iç katmanları arasındaki hareketlerin gezegenin dönüş hızını etkilediğini ortaya koydu.
Dünya’nın sıvı dış çekirdeği bazı dönemlerde hızlanırken bazı dönemlerde yavaşlıyor. Yaklaşık 3 bin kilometre kalınlığındaki manto ise buna ters yönde tepki veriyor.
Çekirdek hızlandığında manto çok küçük miktarda yavaşlıyor. Çekirdek yavaşladığında ise manto biraz daha hızlı dönüyor.
Bilim insanları bu durumu, Dünya’nın açısal momentumunun korunmasıyla açıklıyor.
Mantodaki bu küçük değişimler, Dünya’nın toplam dönüş hızını da etkiliyor. Bunun sonucunda bir günün uzunluğu birkaç milisaniye kadar değişebiliyor.
Bu fark insanlar tarafından hissedilmese de hassas bilimsel ölçümlerle tespit edilebiliyor.
Nature dergisinde 23 Eylül’de yayımlanan yeni araştırmada, Alberta Üniversitesi’nden doktora öğrencisi Huifeng Zhang ve Prof. Matthew Dumberry, bu değişimlerin nasıl meydana geldiğine dair yeni bir mekanizma ortaya koydu.
Araştırmacılara göre katı iç çekirdeğin dönüşündeki değişimler, “yerçekimsel tork” adı verilen bir etki oluşturuyor olabilir.
İç çekirdeğin tamamen kusursuz bir küre olmadığı belirtiliyor. Bu nedenle iç çekirdek, mantodaki düzensiz kütle dağılımıyla yerçekimi yoluyla etkileşime girebiliyor.
Bu etkileşim sonucunda çekirdek ve manto arasında açısal momentum aktarımı gerçekleşebiliyor. Bu da Dünya’nın dönüş hızında küçük değişimlere neden olabiliyor.
Bilim insanları, Dünya’nın iç katmanları arasındaki etkileşimin yalnızca yerçekimiyle açıklanamayacağını belirtiyor.
Çekirdek ve manto arasındaki sınırda sürtünme ve elektromanyetik direnç gibi farklı kuvvetler de devreye giriyor.
Bu kuvvetlerin yerçekimsel torkun etkisini dengelediği ve Dünya’nın dönüş hızındaki değişimlerin sınırlı kalmasına yardımcı olduğu düşünülüyor.
Araştırmacılara göre gün uzunluğundaki küçük dalgalanmalar, bu kuvvetler arasındaki dengenin zaman içinde değişmesiyle ortaya çıkıyor olabilir.
Çalışmada ayrıca Dünya’nın iç çekirdeğinin yaklaşık 10 yıllık dönemlerde yavaş ve viskoz bir şekilde şekil değiştirebileceği öne sürülüyor.
Yeni bulgular, Dünya’nın iç yapısındaki katmanların birbirleriyle nasıl etkileştiğine dair önemli bilgiler sunuyor. Araştırma aynı zamanda gezegenin dönüş hızında meydana gelen ve günlük yaşamda fark edilmeyecek kadar küçük değişimlerin arkasındaki süreçlerin anlaşılmasına katkı sağlıyor.