Yemek yapmadan önce elleri suya tutmak, biraz sabun kullanmak ve ardından mutfak havlusuyla kurulamak çoğu kişiye yeterli geliyor. Doğru el yıkama, yalnızca elleri sudan geçirmekten ibaret değil.
Gıda güvenliği eğitmeni ve eski şef Carla Contreras ile diyetisyen ve gıda bilimci Jennifer Pallian, mutfakta el hijyeninin neden önemli olduğunu ve en sık yapılan hataların nasıl önlenebileceğini anlattı.
Pek çok kişi yemek hazırlamaya başlamadan önce, çiğ tavukla uğraştıktan sonra veya çöpleri çıkardıktan sonra ellerini yıkaması gerektiğini biliyor. Uzmanlara göre asıl sorun, yemek hazırlama sırasında yapılan işler arasında el hijyeninin unutulması.
Pallian, insanların ellerini yıkamayı düşündüklerinde bu niyeti bazen gerçekten yıkamış olmakla karıştırdığını belirtiyor. Ona göre elleri hızlıca sudan geçirmek ve sabunu kısa süre kullanmak, mikropların uzaklaştırılması için yeterli olmayabiliyor.
Uzmanların dikkat çektiği yaygın hatalar arasında şunlar bulunuyor:
Ellerini ıslatmadan sabun kullanmak: El yıkama işleminin doğru sırayla yapılması gerekiyor.
Yeterince ovalamamak: Sabunla en az 20 saniye boyunca ovalama yapılması öneriliyor.
Kirli havluyla kurulamak: Temiz olmayan bir havlu, ellerin yeniden kirlenmesine neden olabiliyor.
Pallian, kurulamanın da el yıkamanın önemli bir parçası olduğunu vurguluyor. Çünkü doğru kurulama, durulama sırasında gevşeyen ancak tamamen uzaklaştırılmayan kalıntıların giderilmesine yardımcı oluyor.
Uzmanlara göre evlerde görülen gıda kaynaklı hastalıkların yaklaşık yüzde 20'si ev mutfaklarıyla ilişkilendiriliyor. Hatalı el yıkama; norovirüs, Salmonella, Campylobacter, E. coli ve Listeria gibi hastalık yapabilen mikroorganizmaların yayılmasına katkıda bulunabiliyor.
USDA'nın araştırmasında, gerçek bakteriler yerine izlenebilir ve zararsız bir bakteri modeli kullanılarak mutfaktaki çapraz bulaşma incelendi. Sonuçlar, mikroorganizmaların eller aracılığıyla farklı yüzeylere taşınabildiğini gösterdi.
Araştırmada mutfak lavabolarının yüzde 34'ünde, baharat kavanozlarının yaklaşık yüzde 50'sinde ve kavunların yüzde 26'sında bulaşma tespit edildi.
Pallian, çiğ et veya tavuktan ellere geçen mikroorganizmaların, doğrudan tüketilen yiyeceklere ve yüzeylere taşınabileceğine dikkat çekiyor. Pişirilmeden tüketilen gıdalarda bu bulaşmayı ortadan kaldıracak bir pişirme aşaması da bulunmuyor.
El yıkamanın etkili olabilmesi için işlemin bütün adımlarının uygulanması gerekiyor. Pallian, el yıkamayı yalnızca bir alışkanlık olarak görmek yerine, her adımın tamamlandığından emin olunmasını öneriyor.
Doğru el yıkamanın beş adımı şöyle:
Ellerinizi ıslatın. Ellerinizi temiz, akan suyun altında ıslatın.
Sabun kullanın. Ellerinizin bütün yüzeylerine ulaşacak şekilde sabun uygulayın.
En az 20 saniye ovalayın. Avuç içlerini, el sırtlarını, parmak aralarını ve tırnak çevrelerini iyice temizleyin.
İyice durulayın. Sabunu akan suyla tamamen uzaklaştırın.
Temiz bir havluyla kurulayın. Kirli veya nemli bir mutfak havlusunu tekrar tekrar kullanmaktan kaçının.
Uzmanlar, 20 saniyelik süreyi takip etmek için “İyi ki doğdun” şarkısının iki kez söylenebileceğini belirtiyor. Bu süre, sabunun kir ve mikroorganizmaların uzaklaştırılmasına yardımcı olabilmesi için yeterince ovalama yapılmasını sağlıyor.
Gıda güvenliği eğitmeni Contreras, mutfağa her girişte, yapılan iş değiştiğinde ve eldiven kullanırken bile el hijyenine dikkat edilmesi gerektiğini söylüyor.
Örneğin çiğ tavuk doğradıktan sonra havuç rendelemeye geçerken eller yeniden yıkanmalı. Bunun yanı sıra çöpe dokunmak, cep telefonunu kullanmak veya buzdolabının kapağını açmak gibi günlük hareketlerin ardından da ellerin kirlenebileceği unutulmamalı.
Eldiven kullanmak da el yıkamanın yerini tutmuyor. Eldiven takmadan önce ve farklı işlere geçerken gerektiğinde ellerin temizlenmesi önem taşıyor.
Yemek hazırlığı sırasında el yıkamak için birkaç kez ara vermek zaman alıcı gibi görünse de bu basit önlem, mikroorganizmaların mutfakta ve yiyeceklerde yayılma riskini azaltmaya yardımcı oluyor.