Evlerde en sık yapılan küçük bakım işlerinden biri olan ampul değiştirme işlemi, sanıldığı kadar risksiz olmayabilir.
Kullanım ömrünü tamamlayan ampuller zamanla yanabilir, titreyerek çalışabilir veya eskisi kadar güçlü ışık vermemeye başlayabilir. Bu durumda ampulün yenisiyle değiştirilmesi gerekir.
Ancak elektrikle ilgili basit işlemlerde bile güvenlik önlemlerinin ihmal edilmemesi büyük önem taşıyor. Özellikle ampulü değiştirmeden önce elektriği kesmemek, en sık yapılan ve ciddi sonuçlara yol açabilecek hataların başında geliyor.
Ampul değiştirmeden önce alınması gereken ilk önlem, elektrik akımını kesmek. Fişli bir lambada yapılması gereken, lambanın fişini prizden çekmek.
Tavana veya duvara bağlı aydınlatmalarda ise öncelikle ışık düğmesi kapatılmalı. Daha güvenli bir işlem için ilgili elektrik devresinin sigortadan kapatılması önerilir. Böylece ampul değiştirme sırasında elektrik akımına maruz kalma riski azaltılabilir.
Ampulü değiştirmeden önce dikkat edilmesi gereken bir diğer konu ise sıcaklık. Özellikle kısa süre önce açık bırakılmış ampuller oldukça ısınabilir.
Bu nedenle ampulü sökmeye başlamadan önce tamamen soğumasını beklemek gerekiyor. Aksi halde ampule dokunurken el ve parmaklarda yanık oluşabilir.
Tavan veya duvar aydınlatmaları gibi yüksek noktalarda bulunan ampulleri değiştirmek için sağlam ve dengeli bir merdiven kullanılmalı.
Sandalye, masa veya dengesiz eşyaların üzerine çıkarak ampul değiştirmek düşme ve yaralanma riskini artırır.
İşlem sırasında merdivenin düz bir zeminde olduğundan emin olunmalı ve mümkünse destek alınmalı.
Yeni ampul takılırken de aşırı güç uygulanmamalı. Ampul, duyuna uygun şekilde ve zorlanmadan dikkatlice vidalanmalı. Ayrıca işlem sırasında ellerin tamamen kuru olması gerekir.
Ampul değiştirirken yapılan en yaygın hatalardan biri, yalnızca ışık düğmesini kapatmanın yeterli olduğunu düşünerek elektrik güvenliğini göz ardı etmek.
Elektrik bağlantısı bulunan bölümlere temas edilmesi durumunda elektrik çarpması riski ortaya çıkabilir. Özellikle duyun metal kısımlarına temas etmek tehlikeli sonuçlara neden olabilir.
Bu nedenle ampul değiştirme işleminden önce elektriğin kesildiğinden emin olunmalı, ıslak ellerle hiçbir elektrikli ekipmana dokunulmamalı.
Duyda kararma, erime, gevşek bağlantı veya yanık kokusu fark edilirse işlem durdurulmalı ve bir elektrikçiden yardım alınmalı.
Ömrünü tamamlayan ampullerin nasıl atılması gerektiği, kullanılan ampulün teknolojisine göre değişir. Her ampulün doğrudan evsel çöpe atılması doğru olmayabilir.
Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) önerileri doğrultusunda ampul türlerine göre dikkat edilmesi gerekenler şöyle:
Akkor ve halojen ampuller: Yerel atık yönetimi kuralları izin veriyorsa evsel atıklarla birlikte atılabilir.
Kompakt floresan (CFL) ampuller: Cıva içerebildikleri için özel toplama veya geri dönüşüm noktalarına teslim edilmeleri önerilir.
LED ampuller: İçerdikleri bazı bileşenlerin geri kazanılabilmesi için elektronik atık veya ampul geri dönüşüm noktalarına bırakılmaları tavsiye edilir.
Özellikle floresan ampuller kırıldığında cıva içeriği nedeniyle dikkatli hareket edilmesi gerekir. Bu tür ampuller normal çöpe atılmadan önce belediyelerin atık toplama ve geri dönüşüm uygulamaları kontrol edilmeli.