Dünya yüzeyinin yaklaşık yüzde 71'i sularla kaplı. Bu suların büyük bölümünü ise okyanuslar oluşturuyor. Ancak okyanusların altında yalnızca uçsuz bucaksız su kütleleri bulunmuyor. Deniz tabanında kıta kenarlarından devasa dağlara, kilometrelerce uzanan düzlüklerden dünyanın en derin çukurlarına kadar pek çok farklı yer şekli yer alıyor.
Güneş ışığının ulaşamadığı derinliklerde bulunan bu oluşumların bir bölümü hâlâ tam olarak keşfedilebilmiş değil. İşte okyanus tabanının dikkat çeken 7 farklı yer şekli.
Deniz canlılarının önemli bir bölümü burada yaşıyor
Kıta sahanlığı, kıtaların deniz altında devam eden ve genellikle diğer derin okyanus bölgelerine göre daha sığ olan bölümünü oluşturuyor. Kıyıdan başlayarak denizin derinleştiği noktaya kadar uzanan bu alanların genişliği bölgeden bölgeye değişiyor.
Sibirya kıyılarındaki kıta sahanlığı Arktik Okyanusu'na doğru yaklaşık 1.500 kilometre uzanırken Afrika kıyılarının bazı bölümlerinde bu mesafe yalnızca 10 kilometreye kadar düşüyor.
Güneş ışığının ulaşabildiği sığ sular, deniz canlıları ve bitkileri için önemli yaşam alanları arasında bulunuyor. Bering Boğazı da geçmişte Asya ile Kuzey Amerika arasında insanların geçiş yapmış olabileceği kara köprüsüyle ilişkilendirilen bölgelerden biri.
Deniz tabanının derinliklere doğru uzanan dik bölümü
Kıta sahanlığının sona erdiği noktadan sonra deniz tabanı daha dik bir eğimle derinleşmeye başlıyor. Kıta yamacı olarak adlandırılan bu bölüm, sığ kıyı alanlarıyla derin okyanus tabanı arasında geçiş oluşturuyor.
Kıta yamaçlarının eğimi her bölgede aynı değil. Bazı alanlarda deniz tabanı yavaşça derinleşirken bazı bölgelerde çok daha dik bir iniş görülüyor. Bu nedenle kıta yamacı, okyanus tabanının en dikkat çekici coğrafi oluşumları arasında yer alıyor.
Okyanus tabanının geniş ve düz alanları
Abisal düzlükler, okyanusların derinliklerinde bulunan geniş ve neredeyse düz alanlar olarak biliniyor. Genellikle 3.000 ila 6.000 metre derinlikte yer alan bu bölgeler, okyanus tabanının en yaygın yer şekilleri arasında bulunuyor.
Deniz tabanındaki tortulların zamanla birikmesiyle oluşan bu düzlükler, dünya üzerindeki en geniş yaşam alanlarından birini oluşturuyor. Ancak güneş ışığının bu derinliklere ulaşamaması ve araştırmaların zorluğu nedeniyle burada yaşayan canlılar hakkında hâlâ öğrenilecek çok şey var.
Derin okyanus düzlüklerinin üzerindeki küçük yükseltiler
Abisal düzlükler tamamen düz bir yüzeyden oluşmuyor. Bu alanların üzerinde, deniz tabanından yükselen çok sayıda küçük tepe bulunuyor.
Abisal tepeler genellikle çevrelerindeki düzlüklerden birkaç yüz metre yükseliyor. Okyanus tabanının geniş alanlarına yayılan bu oluşumlar, deniz altındaki engebeli yapının önemli bir bölümünü meydana getiriyor.
Su yüzeyine ulaşmadan yükselen devasa oluşumlar
Deniz altı dağları, okyanus tabanından yükselen ancak su yüzeyine çıkmayan dağlardır. Bunların önemli bir bölümü volkanik faaliyetler sonucunda oluşuyor.
Bazı deniz altı dağları çevresindeki okyanus tabanından binlerce metre yükselebiliyor. Bu oluşumlar, deniz canlıları için besin ve barınma alanları sağlayabildiğinden okyanus ekosistemleri açısından da önem taşıyor.
Bir deniz altı dağı su yüzeyinin üzerine çıkarsa artık bir ada oluşumundan söz edilebiliyor.
Dünya'nın en derin noktaları burada bulunuyor
Okyanus çukurları, deniz tabanında kilometrelerce derinliğe ulaşabilen uzun ve dar çöküntülerdir. Genellikle tektonik plakaların birbirinin altına dalmasıyla oluşurlar.
Bu oluşumların en bilinen örneği Mariana Çukuru'dur. En derin noktası yaklaşık 11 kilometreye ulaşan çukur, Dünya'nın bilinen en derin deniz noktasıdır.
Everest Dağı'nın yüksekliği yaklaşık 8.849 metre olmasına rağmen Mariana Çukuru'nun derinliği bundan daha fazladır. Everest, çukurun en derin noktasına yerleştirilseydi zirvesi bile su yüzeyinin altında kalırdı.
Okyanus tabanındaki volkanlardan doğuyorlar
Volkanik adalar, deniz altındaki volkanik faaliyetler sonucunda oluşuyor. Deniz tabanından yükselen lavlar zamanla birikerek su yüzeyine ulaşabiliyor ve yeni kara parçaları meydana getirebiliyor.
Hawaii Adaları, bu oluşumların en bilinen örnekleri arasında yer alıyor. Volkanik faaliyetler ve deniz seviyesindeki uzun vadeli değişimler, adaların oluşumunu ve zamanla şekil değiştirmesini etkileyebiliyor.
Bazı volkanik oluşumlar su yüzeyine ulaşamazken bazıları zamanla ada haline geliyor. Bu durum, okyanus tabanının milyonlarca yıl boyunca değişmeye devam ettiğini gösteriyor.