İspanya'nın güneydoğusundaki Villena kasabası yakınlarında, Aralık 1963'te bir çakıl ocağında yapılan kazılarda önemli bir tarihi koleksiyon bulundu. Arkeolog José María Soler'in başında olduğu çalışmalarda altın kaseler, şişeler ve bileziklerin de aralarında bulunduğu çok sayıda eser gün yüzüne çıkarıldı.
Villena Hazinesi olarak bilinen koleksiyon, Avrupa'nın en önemli tarih öncesi altın hazinelerinden biri kabul ediliyor. Villena Arkeoloji Müzesi'nde korunan hazinede müze kayıtlarına göre 66 farklı eser bulunuyor.
Ancak altın eşyaların arasında iki parça diğerlerinden farklıydı. Koyu renkli, yoğun şekilde paslanmış metalden yapılan bu eserlerden biri kavisli bir bilezik, diğeri ise içi boş küçük bir küreydi.
Araştırmacılar, MÖ 1400-1200 yılları arasına tarihlenen kürenin ince bir altın tabakayla kaplandığını ve bir kılıç ya da tören asasının kabzasında kullanılmış olabileceğini düşünüyor.
İki metal parçanın neden yapıldığı uzun yıllar boyunca gizemini korudu. Yaklaşık 60 yıl sonra emekli müze konservatörü Salvador Rovira-Llorens, araştırmacılar Ignacio Montero Ruiz ve Martina Renzi ile birlikte eserlerin içeriğini incelemeye başladı.
Ekip, iki parçadan aldığı çok küçük örnekleri kütle spektrometrisi yöntemiyle analiz etti. İncelemelerde demir ve nikel alaşımına işaret eden kimyasal bulgulara rastlandı.
Dünya'dan çıkarılan demir cevherlerine kıyasla göktaşlarında çok daha yüksek oranda nikel bulunması, araştırmacıların dikkatini çekti. Yapılan analizler, iki eserin de bir göktaşından elde edilen demir kullanılarak üretildiğini ortaya koydu.
Trabajos de Prehistoria dergisinde yayımlanan araştırmada sonuçların henüz ön değerlendirme niteliğinde olduğu belirtildi. Binlerce yıl boyunca oluşan paslanmanın metalin dış yüzeyindeki kimyasal yapıyı değiştirmiş olabileceği ifade edildi. Bulguların kesinleştirilmesi için taşınabilir X-ray taramaları gibi eserlere zarar vermeyen yeni yöntemlerin kullanılması planlanıyor.
Araştırmanın en dikkat çekici noktalarından biri de eserlerin yapıldığı döneme dayanıyor. O yıllarda Batı Avrupa'da yer altındaki demir cevherinden demir üretimi henüz yaygınlaşmamıştı. Bölgedeki topluluklar ağırlıklı olarak bakır ve bronz kullanıyordu.
Bu nedenle göktaşlarından elde edilen demir son derece değerli kabul ediliyordu. Hatta bu malzeme, altın ve gümüş gibi kıymetli metallerle aynı seviyede görülüyordu.
Araştırmacılar, Villena Hazinesi'ndeki iki parçanın İspanya'ya Doğu Akdeniz'deki ticaret yolları üzerinden getirilmiş olabileceğini düşünüyor. Benzer döneme ait göktaşı demirinden yapılmış eserler arasında Mısır Firavunu Tutankhamun'un mezarında bulunan tören hançeri de yer alıyor.
İncelemeler doğrulanırsa bu iki parça, İber Yarımadası'nda şimdiye kadar bulunan en eski göktaşı demiri eserleri olarak tarihe geçebilir.