Jimnastik branşları belirli yönleriyle atletizmden ayrılmaktadır. Atletizm, belirli bir sportif eylemdeki maksimum performansı hedefler. Jimnastik ritmik içerisinde denge, uyum, dizinlerin takibi ve ritim gibi aşamalar yer alır. Sporcular belirli ekipman ve malzemeleri kullanarak sportif ve görsel bir sunum ortaya koyar. Jimnastiğin temelinde bedenin efektif kullanımına ek olarak bilinçsel bütünleşme yer alır. Hareketlerin sergilenmesinde teknik kusursuzluğa hareketler arasındaki görsel bütünlük eşlik eder. Sporcular hem hareketleri hem geçişleri başarıyla uygulamaları üzerinden değerlendirilmektedir. Ritmik jimnastik; jimnastik dalları arasında şahsına münhasır özellikleriyle öne çıkmaktadır.
Ritmik jimnastik Olimpik branşlardan birisidir. Olimpik seviyede sadece kadınlar yarışmaktadır. Erkekler kategorisi yerel ve bölgesel federasyonlar nezdinde gerçekleştirilebilir. Ritmik jimnastikte temel öge müzik kullanılmasıdır. Belirli bir masa veya direk benzeri platformda yapılmaz. Zemin üzerinde gerçekleştirilir. Ritmik jimnastikte estetik, müzik, denge, ritim ve koordinasyon ön plandadır.
Performans sırasında güçten ziyade esneklik, ahenk ve aletlerle uyum gösterilmektedir. Ritmik jimnastikçi, hareketlerini müzikle senkronize şekilde gerçekleştirir. Müzik seçiminde belirli kısıtlamalar mevcuttur. Sporcu ve antrenör ekibi tarafından onaya sunulmaktadır. Kısıtlamalar müziğin türüne, uzunluğuna ve bölümlerine yöneliktir. Genellikle klasik, modern, etnik, folklor gibi türler kullanılır. Sözlü müziğin kullanılması sonradan serbest bırakılsa da müzikle koordinasyon açısından riskli bir seçim olarak görülebilmektedir.
Ritmik jimnastikte müzik ile sporcunun performansı uyumlu olmalıdır. Performans sırasında atlayışlar, dönüşler, denge hareketleri ve esneklik önemlidir. Tüm bu dizinler sırasında bir alet aktif şekilde kullanılmaktadır. Sporcunun kullandığı alet üzerindeki hakimiyeti; aleti vücudunun bir uzvu gibi kullanabileceği seviyede olmalıdır.
Ritmik jimnastikte 5 temel aletin kullanımı mevcuttur. Aletler kontrol zorluğu, performansa etkisi, görselliği ve yaratıcılık gibi yönlerle birbirinden ayrılır. İlk olarak en dinamik aletlerde birisi iptir. İp kullanımı sporcunun hızlı ve kondisyonlu hareketlerini içermektedir. İp performansı sırasında atlayış ve dönüşler gerçekleştirir. Sporcu bedeniyle birlikte ipi de sürekli olarak hareket ettirmelidir. Bedeni ve ip arasındaki koordinasyon eksikliği olumsuz olarak değerlendirilir. İkinci olarak kullanılan çember ise ipten hacimsel olarak farklıdır.
Çember vücudun etrafını saran büyük bir dairesel alettir. Sporcu performansı sırasında çemberi sürekli olarak döndürür. Hareketler arasında çemberi yuvarlama ve fırlatma gibi kısımlar mevcuttur. Çember döndürme sırasında vücut ile çember arasında mesafenin sürekli değiştirilmesi önemlidir. Üçüncü olarak kullanılabilen top ise en yumuşak alettir.
Top performansında topu zıplatma, yuvarlama ve vücut üzerinde kaydırma hareketleri yapılır. Top türünde kontrol oldukça zorlayıcıdır. Ritmik jimnastikte teknik kaliteyle öne çıkan bir alettir. Dördüncü türde ise aletin kontrolü top kadar zor olmasa da koordinasyonun önemli olduğu labut yer almaktadır.
Labutta bir çift kısa sopa kullanılmaktadır. Labutlar senkronize şekilde fırlatma–yakalama, çarpıştırma ve çevirmeler yapılarak elde tutulmaya çalışılır. Labutların yere düşmemesi yeterli değildir. Her hareket sırasında iki labutun yatay ve dikey düzlemde beraber hareket ettirilmesi gerekmektedir. Ritmik jimnastiğin koordinasyon ve kontrolden ziyade özgür bir ritime sahip olduğu türü ise kurdeledir.
Kurdele kısa bir çubuğun ucunda yer alan uzun bir şerittir. Sporcu kurdele ile havada spiral, dalga ve sekiz gibi şekiller çizer. Kurdele yere düşmemesi ve havada düğümlenmemesi gerekmektedir.