NASA, 7 Nisan 1984'te Uzay Mekiği Challenger'ın STS-41-C görevi kapsamında 12,5 milyon domates tohumunu Long Duration Exposure Facility (LDEF) adlı platformla yörüngeye gönderdi.
Amaç, tohumların uzay ortamındaki vakum, radyasyon ve mikro yerçekimine maruz kalmasının çimlenme ve bitki gelişimi üzerindeki etkisini araştırmaktı.
Tohumların bir yıldan kısa süre içinde Dünya'ya geri getirilmesi planlanıyordu. Ancak beklenmedik gelişmeler nedeniyle deneyin süresi uzadı.
28 Ocak 1986'da Uzay Mekiği Challenger, fırlatıldıktan yaklaşık 73 saniye sonra parçalandı ve yedi astronot hayatını kaybetti. Kazanın ardından ABD'nin uzay mekiği filosu bir süre uçuşlara kapatıldı.
Bu durum LDEF'in planlanan tarihte geri getirilememesine neden oldu. Platform yörüngede kalmaya devam ederken zamanla irtifa kaybetti.
Sonunda kurtarma görevi 1990 yılına kaldı.
Uzay Mekiği Columbia, 12 Ocak 1990'da LDEF'i yakalayarak Dünya'ya geri getirdi.
Böylece tohumlar yaklaşık 69 ay boyunca, yani neredeyse 6 yıl uzay ortamında kaldı. Bu süre boyunca güneş radyasyonu, kozmik ışınlar ve mikro yerçekimi gibi koşullara maruz kaldılar.
Üstelik tohumlar uzayda çimlendirilmedi. Kapalı kaplarda bekletildiler ve tüm ekim işlemleri Dünya'ya döndükten sonra gerçekleştirildi.
Deneyin en dikkat çekici kısmı ise Dünya'ya dönüşten sonra başladı.
SEEDS (Space Exposed Experiment Developed for Students) adı verilen proje kapsamında uzaya gidip gelen tohumlar, aynı türden Dünya'da saklanan tohumlarla birlikte okullara dağıtıldı.
Yaklaşık 132 bin ekim kiti, 40 bin civarında okuldaki öğretmenlere ulaştırıldı. Proje yaklaşık 3,3 milyon öğrencinin katılımıyla gerçekleştirildi.
Öğrenciler iki grup tohumu yan yana ekip gelişimlerini gözlemledi.
Öğrenciler tohumların ne zaman çimlendiğini, bitkilerin büyümesini, çiçek ve meyve oluşumunu ve yaprakların durumunu kaydetti.
İlk sonuçlar dikkat çekiciydi. Uzayda kalan tohumların çimlenme oranı yüzde 73,8, Dünya'da tutulan kontrol grubunun ise yüzde 70,3 oldu.
Uzaydan dönen tohumların ortalama çimlenme süresi de yaklaşık 8 gün olarak ölçüldü. Dünya'da saklanan tohumlarda bu süre 8,3 gün oldu.
İlk 3-4 haftada uzay tohumlarından yetişen bitkilerde daha hızlı gelişim eğilimi görülse de daha sonra diğer bitkiler aradaki farkı kapattı.
Deneyin nihai değerlendirmesinde iki grup arasında genel olarak önemli bir fark tespit edilmedi. Başlangıçta görülen küçük farklılıklar bitkilerin gelişiminin ilerleyen dönemlerinde kalıcı olmadı.
Ayrıca incelenen örneklerde zararlı mutasyonlara ilişkin bir bulguya rastlanmadı.
Yani milyonlarca domates tohumu, yaklaşık altı yıl süren uzay yolculuğunun ardından Dünya'ya döndü ve yeniden ekildiğinde büyük ölçüde normal şekilde gelişmeye devam etti.
SEEDS projesi, milyonlarca öğrenciyi bir araya getirmesi ve uzayda bulunmuş materyallerin doğrudan sınıflarda incelenmesini sağlaması nedeniyle dikkat çeken eğitim projelerinden biri haline geldi.
markasıdır.
Haber Gönder
Okuyucu Yorumları 0 yorum