Günlük hayatta pek çok kişi için araba yıkamak, yalnızca temizlik yapmak anlamına gelmiyor. Aracını yıkarken, köpükleri durularken ve sonunda tertemiz bir görünüm elde ederken huzur bulanların bu davranışının ardında psikolojik nedenler yatıyor olabilir.
Psikoloji alanındaki araştırmalar, bu tür somut ve sonucu gözle görülür işlerin insanlara başarı, tatmin ve kontrol duygusu kazandırabildiğine işaret etti.
Uzmanlara göre araba yıkamak gibi belirli bir başlangıcı ve bitişi olan işler, yetişkinlerin günlük yaşamında karşılaştığı bitmek bilmeyen sorumluluklardan ayrılıyor. E-postalar, ev işleri, iş yerindeki görevler ve ertelenen günlük işler sürekli yenilenirken, yıkanan bir otomobilin temizlenmiş olması tamamlanmış bir emeğin somut karşılığını sunuyor.
Psikolojide tamamlanmamış işlerin zihinde daha fazla yer kaplamasını açıklayan önemli kavramlardan biri Zeigarnik etkisi olarak biliniyor.
Psikolog Bluma Zeigarnik, 1927 yılında 32 yetişkinle gerçekleştirdiği deneyde katılımcılara 22 kısa görev verdi. Bazı görevleri tamamlamalarına izin verirken bazılarını yarıda kesti.
Daha sonra yapılan hatırlama testlerinde katılımcıların tamamlanmamış görevleri, bitirdikleri görevlere kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla hatırladığı görüldü.
Bu bulgu, yarım kalan işlerin zihinsel olarak neden sürekli gündemde kalabildiğini açıklıyor. İade edilmeyen telefonlar, ertelenen faturalar, tamamlanmamış ev işleri ve yanıtlanmayı bekleyen e-postalar zamanla zihinsel yük oluşturabilir.
Psikolog Corey Wilks de günlük hayattaki sorumlulukları, tarayıcıda açık bırakılan sekmelere benzetiyor. Kişi bu işleri o anda düşünmese bile tamamlanmamış görevler zihinsel enerjisini tüketebilir.
Araba yıkamak gibi fiziksel ve sonucu kolayca gözlemlenebilen işler, kişiye yaptığı çalışmanın karşılığını anında gösteriyor. Aracın kirli hâlinden temiz hâline geçişini görmek, başarı ve tatmin duygusunu güçlendirebilir.
Örneğin kaputun bir bölümünün köpüklenmiş, diğer bölümünün henüz temizlenmemiş olması, yapılan işin ne kadar ilerlediğini açıkça ortaya koyuyor. İş tamamlandığında ise kişi emeğinin sonucunu doğrudan görebilir.
Tıp doktoru Franchell Richard-Hamilton da fiziksel alanı düzenlemenin insanlara çevreleri üzerinde hâkimiyet ve kontrol hissi sağlayabildiğine dikkat çekiyor. Dağınıklığın sürekli yapılması gereken işleri hatırlatmasına karşılık, düzenlenmiş bir alan zihinsel açıdan rahatlatıcı olabilir.
Yetişkinlik hayatındaki sorumlulukların önemli bir bölümü, harcanan çabayla orantılı ve hemen görülebilen sonuçlar vermiyor. Bir raporun tamamlanması yeni bir görevi beraberinde getirebiliyor, evin temizlenmesinin ardından yeniden dağılması ise kaçınılmaz olabilir.
Ancak araba yıkamak, bahçe düzenlemek veya küçük bir alanı temizlemek gibi işler daha net sonuçlar ortaya çıkarıyor.
Bu nedenle kişi yalnızca fiziksel bir temizlik yapmış olmuyor; aynı zamanda başladığı bir işi tamamlamanın verdiği tatmini de yaşıyor.

2011 yılında E. J. Masicampo ve Roy Baumeister tarafından gerçekleştirilen araştırmada, tamamlanmamış hedeflerin istemsiz düşüncelere yol açabildiği ve bu durumun başka işlere odaklanmayı zorlaştırabildiği ortaya konuldu.
Araştırmacılar, yarım kalan işler için somut bir plan oluşturmanın bu zihinsel etkiyi azaltabildiğini de gösterdi. Yani bir görevin hemen tamamlanması mümkün olmasa bile ne zaman ve nasıl yapılacağının belirlenmesi zihinsel rahatlama sağlayabilir.
Bu durum, günlük yaşamda küçük işleri tamamlamanın veya büyük işleri daha yönetilebilir parçalara ayırmanın neden önemli olabileceğini ortaya koydu.
Ev işleri ve fiziksel aktivitelerin tamamı aynı psikolojik etkiyi yaratmıyor. Nitekim Güney Kaliforniya'da özel bir üniversite de 2011 yılında yayımlanan bir araştırmada, tam zamanlı çalışan ve en az bir çocuğu bulunan 30 çift üç gün boyunca takip edildi. Katılımcıların günlük aktiviteleri belirli aralıklarla kaydedilirken tükürük örnekleri üzerinden kortizol seviyeleri de ölçüldü.
Araştırmada ev işlerine daha fazla zaman ayıran kişilerin gün sonunda daha yüksek kortizol seviyelerine sahip olduğu bildirildi. Bu sonuç, ev işlerinin her koşulda rahatlatıcı olmadığını ve bazı durumlarda stres yükünü artırabildiğini gösterdi.
Öte yandan Hollanda'da gerçekleştirilen bir araştırmada bahçe işleriyle ilgilenmenin stres üzerindeki etkisi incelendi. Bahçeyle uğraşan 30 kişi önce stres testi yaptı. Ardından katılımcıların bir bölümü 30 dakika boyunca toprakla çalışırken diğerleri kapalı bir ortamda kitap okudu.
Bu karşılaştırma, bahçeyle uğraşmanın stresin azaltılması ve ruh hâlinin iyileştirilmesi açısından olumlu etkiler gösterebildiğine işaret etti.
Araba yıkamaktan keyif almak, her zaman temizlik merakının veya titizliğin göstergesi olmayabilir. Bu davranış, kişinin tamamlanmış bir iş görme, çevresi üzerinde kontrol kurma ve emeğinin karşılığını somut biçimde hissetme ihtiyacıyla da ilişkili olabilir.
Başlangıcı ve sonu belli olan küçük uğraşlar, sürekli devam eden günlük sorumluluklar arasında zihne kısa bir tamamlanmışlık hissi sunabiliyor. Dolayısıyla aracını yıkarken huzur bulan bir kişi, yalnızca otomobilini temizlemiyor; aynı zamanda kontrol edebildiği bir işi tamamlamanın verdiği tatmini de yaşıyor.
Okuyucu Yorumları 0 yorum